2020

Yar›ş& Yetiştiricilik 2020 / 21 113 yöneliktir. Bu dönemde, kasılmalar sayesinde tay, doğum kanalı içinde ilerler. Allantois gibi yavru zarları kısrağın vulvasından dışarı çıkarak gözle görülebilir. Vulvadan bol miktarda sıvı gelmesi yavru zarlarının yırtıldığını gösterir. Allantoik zarın yırtılması ve plasenta sıvılarının dışarıya akması idrar ile karıştırılabilir. İKINCI AŞAMA: Tayın dışarıya çıkması gerçekleşir. Bu dönem diğerlerine göre kısmen daha çabuk geçirilir. Eğer tayın dışarıya çıkması yarım saatten uzun sürerse, bir sorun var demektir. Yavru zarları yırtıldıktan on – onbeş dakika sonrasına kadar hiçbir gelişme yoksa, hemen veteriner hekim çağırılmalıdır. Normal olarak tay suya atlıyormuş gibi doğar. Tırnakların tabanı yere bakar şekilde önce ön ayaklardan birisi, sonra diğeri, sırasıyla burun, baş, boyun, omuzlar, ve bedenin arka tarafı gün ışığına çıkar. Eğer tırnak tabanları yukarıyı gösteriyorsa, tay sırtüstü geliyor demektir. Bazen de önce arka ayaklar dışarıya çıkabilir. Bu durum da ters pozisyona işarettir. Her iki durumda da veteriner hekimin yardımı gerekebilir. Normal geliş pozisyonu dışında bir geliş durumundan şüpheleniliyorsa, veteriner hekim zaman geçirilmeden aranmalıdır. Yavru zarları olması gerekenden daha erken dönemde yırtılırsa tayın yaşamına mal olabilir. Eğer vajinadan çıkan tayın üstü kırmızı ve bordo renkli zarlarla kaplıysa, plasenta hızlıca ve erken yırtılmış olabilir. Böylece tay dışarıya çıkmadan kan ve oksijen desteğinden erken dönemde yoksun kalmış olur. Yeni doğan tayı kaplayan zarlar normalde beyaz ve sarı renkte olup yarı saydamdır. ÜÇÜNCÜ AŞAMA: tayın doğmasından sonra başlar. Bu dönemdeki en önemli konu, plasentanın dışarı atılmasıdır. Tay doğduktan sonra bir – üç saat içinde tüm yavru zarları dışarı atılmalıdır. Üç saat geçtikten sonra hala atılmadılar ise veteriner hekimin müdahalesi gerekir. Çünkü içeride kalan plasenta artıkları, ciddi enfeksiyonlara ve arpalamaya neden olabilir. DOĞUMDAN SONRA KISRAK VE TAY BAKIMI... Doğum heyecanı ve telaşı, bazı işlerin yapılmasını ikinci plana atmamalıdır. Yeni doğan tayın, yavru zarlarını parçalamasına izin verilebilir. Bazen kısrak da bu işlemde tayına yardımcı olur. Zarlardan kurtulan veya kurtarılan tayın, soluk alıp vermesi kontrol edilir. Genellikle göbek kordonunun kesilmesi önerilmez. Eğer doğum sırasında kordon kopmadı ise, kısrak veya tay ayağa kalkarken kopar. Göbek kordonu, tayın karnından 2.5 – 3 cm uzakta kopmalıdır. Eğer dışarıdan müdahale ile kordon ayrılacaksa, sıkıca bükülüp çekilerek koparılabilir. Göbek kordonu asla kesilmemelidir. Kordonu bükme ve çekme işlemi kordon içindeki kan damarlarının kapanmasını sağlar ve tayda kalan parçanın kanamasına engel olur. Kopan kordondan kan sızdığı görülürse iki parmak ile iyice sıkılır. Tayın göbek kordonuna dikiş atılması önerilmemektedir. Doğumdan sonra taylar göbek kordonundan kansız kalacak kadar çok miktarda kan kaybetmezler. Dikiş atılarak kordonun kapatılması, mikrop kapmasına yol açabilir. Bu aşamadan sonra, kısrak ve taya dinlenmeleri için zaman tanınmalıdır. Doğum yorgunluğunu attıktan sonra, birbirlerini tanıyıp yakınlaşarak muhteşem düzeyde duygusal bir bağ kurarlar. Doğumun ertesi gününden başlayarak taydan sarkan göbek kordonu, birkaç gün klorheksidin solüsyonuna batırılarak bakteriyel bulaşmalardan korunmuş olur. Deriyi tahriş edici özelliğinden dolayı tentürdiyot kullanılması önerilmemektedir. Doğumdan sonraki 24 saat önemlidir. Doğum yapmış kısrak ve yeni doğan tay yakından gözlenerek her şeyin yolunda gittiğinden emin olunmalıdır.