2020

ADIMADIM DOĞUMMUCiZESi n bir ay süren gebelik süresinin sonunda doğum zamanı gelmiştir ve kısrağın sahibinin de heyecanlanmaması neredeyse imkansız gibidir. Çoğunlukla gece veya sabaha karşı gerçekleşen doğum olaylarına çok önem verilmeli ve ciddi olarak izlenmelidir. Pek çok kısrak dışarıdan müdahaleye gerek olmaksızın tayını dünyaya getirir. Genellikle komplikasyon görülmez. Ama her aşama dikkatle kontrol edilmelidir. Bu konuda kısrak ilgililerinin iyi birer gözlemci olmaları şarttır. Her harada doğum boksu veya doğumhane dediğimiz özel bir ahır vardır. Burası iyi aydınlatılmış, gerektiği durumlarda kullanılabilecek ısıtma tertibatına sahip ve uzaktan izlenebilmesi için kameralarla donatılmış olmalıdır. İlgili kişilerin bir sorun çıktığı anda hemen yetişip müdahale edilebilecek yakınlıkta bulunmaları gereklidir. ÖNCE TEMİZLİK VE GÜVENLİK... Gebe kısraklar doğum yapacakları bölgenin sessiz, sakin ve güvenli olmasını tercih ederler. Doğumhanenin hijyenik olması da ilgililerin görevidir. Kısraklar açık alanda da doğum yapabilirler. Bazen bu olayın padokta gerçekleştiği de görülmüştür. Bolca yeşil otun yetiştiği bir padok, bazen bir ahırdan daha temiz ve sağlıklı, tay için de güvenli olabilir. Doğum sırasında kısrağın hareketlerini izlemek, onun ve tayının sağlığı için çok önemlidir. Kısrağın ahırın köşesine sıkışması veya duvar dibinde doğum yapmasının olumsuz sonuçlara neden olması engellenmelidir. Kısrağın doğum yapacağı ahırın zemini önce temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. Sonra bol miktarda altlık olarak saman, talaş veya rendelenmiş kağıt serilir. Kirli ve çamurlu zeminler kısrak ve tayın sağlığını riske sokabilir. Altlık olarak genellikle buğday sapı (samanı) tercih edilir. Tahta talaşı kullanılıyorsa içinde kesici ve batıcı yabancı cisim bulunmamalıdır. Ayrıca ince talaşın yeni doğan taya yapışmasına izin verilmemelidir. İki doğum arası doğumhanenin altlığındaki dışkılar ve ıslak kısımlar hemen uzaklaştırılmalı ve ahır dezenfekte edilmelidir. GERİ SAYIM BAŞLIYOR... Yakın zamanda doğum yapacak gebe kısraklar bazı işaretler vererek doğumun yaklaştığını belli ederler. Son aşım tarihine göre doğumun gerçekleşeceği gün hesaplanabilinirse de, hiçbir zaman kesin tarih belli olmaz. Bazı kısraklar her yıl tahmin edilen günde doğum yaptıkları gibi, kimileri de hep yanıltıcı olabilmektedir. Sürprizlere her zaman hazır olunmalıdır. Genel olarak doğumu yaklaşan kısraklarda şu belirtiler görülür: Doğumdan iki ila dört hafta önce memeler süt ile dolmaya başlar. Sağrı bölgesindeki kaslar ve vulva gevşer. Kuyruk kökü doğumdan birkaç gün önce çok belirgin olarak çıkık durumda görülür. Doğumdan dört ila altı gün öncesinden başlayarak meme başları şişmiştir. Meme başlarından kolostrum denilen sarımsı renkli ve ağır kıvamlı süt, doğumdan bir ila dört gün önce damlamaya başlar. Bu arada kısrağın davranışlarında da bazı değişiklikler meydana gelir. Huzursuz, sinirli, hareketli ve tedirgindir. Yerinde duramaz. Karnını tekmelemeye çalışır. Bir aşağı bir yukarı dolaşıp durur. Bazen yere yatıp kalkar. Başını çevirip karın bölgesine bakar ve ısırmaya çalışır. Ortama bağlı olmadan durup dururken terleyebilir. Sık sık kuyruğunu kaldırır ve idrar yapar. Genel olarak bu durum doğum sürecinin ilk aşaması olarak kabul edilir. Fakat söz konusu belirtiler bir – iki saatten daha fazla sürerse bağırsaklarından kaynaklanan sancıdan (kolik) şüphe edilmeli ve veteriner hekim aranmalıdır. Memelerden damlayan sütün içindeki kalsiyum oranı doğumdan bir – iki gün önce artar. Bu yükseliş belirlenebilirse, doğum zamanının geldiği anlaşılır. SON HAZIRLIKLAR... Gebe kısrakların büyük çoğunluğu herhangi bir zorluk göstermeden kendi başlarına doğum yaparlar. Bu süre içinde kısrak ve yeni doğan tayın rahatsız edilmemesi ve kendilerini güvende hissetmeleri esastır. Doğumun başlangıcına denk gelinebilirse, her aşaması dakikası dakikasına not edilebilir. Bu sayede normal gitmeyen ve gittikçe uzayan bir sorunun fark edilmesi daha kolay olur. Ayrıca doğum süreci boyunca kısrağın geçirdiği aşamalar tam olarak izlenebilir. Doğum yapmaya hazırlanan kısrağın kuyruğu sarılır. Fakat bu bandaj kan akımını engelleyecek kadar sıkı olmamalıdır. Kısrağın apış arası, meme bölgesi ve vulva hafifçe sabunlu ılık su ile yıkanıp durulanır. Doğum yapacağı ahır veya doğumhane önceden temizlenip dezenfekte edilmiş ve yeterince altlık serilmiş olmalıdır. DOĞUMUN AŞAMALARI: Kısraklarda doğum olayı üç aşamaya ayrılmıştır. BIRINCI AŞAMA: Kısrakta kasılmaların ortaya çıkışı ile başlar ve genellikle kasılmalar bir – iki saat sürer. Normal bir doğumda bile kısrak ayakta durabilir. Bazen yere yatar ve yuvarlanır. Bu hareketler dışarıya kolay çıkması için taya uygun pozisyon yaratmaya O VET. HEKİM REHA GÜLTEPE Yar›ş& Yetiştiricilik 2020 / 21 112