2019

Vet. Hekim Reha GÜLTEPE DAMIZLIK KISRAK SEÇiMi VE GEBE KISRAK BAKIMI oşu hayatı boyunca yarışlarını keyifle izlediğiniz kısrağınızdan bir tay yetiştirmek, her ne kadar gurur verici olursa da, bu uzun süreç bir o kadar da yorucudur. Ayrıca zaman, emek ve ekonomik güç gerektirir. Damızlıkta kullanılacak kısrağa ait bazı bilgiler, aşım sezonundan önce bilinmelidir. Kısrağın kas tipi (uzun veya kısa mesafe koşucusu) yarış kazandığı pist (çim, kum, sentetikten bir veya birkaçı) dozaj puanı, bedensel kusuru olup olmadığı ve taşıdığı kalıtsal sorunlar, ileride doğacak tayının özelliklerini belirleyecektir. Aşımdan önce kısrağın gen analizi de yaptırılabilir. Daha önceki yıllarda tay elde edilmiş kısrakların değerlendirilmesinde, taylarının yarış performansları, kısrağın gebelik döneminde gösterdiği sorunlar, mizacı, tayına karşı ilgisi, süt verimi ve taylarının bedensel yapıları etkili olur. Benzer özelliklerin aranması, damızlığa ayrılacak aygırlar için de söz konusudur. Aygırın genetik özellikleri, yarış performansı, varsa bedensel kusurları ve üstün özelliklerini taylarına ne ölçüde aktardığı araştırılmalıdır. Kısrakların büyük çoğunluğu kış aylarında talep olmazlar. İlkbahar gelince günlerin uzaması ile birlikte üreme siklusları da başlar. Düzenli siklus göstermeyen kısrakların erken dönemde gebe kalmaları ve dolayısıyla doğum yapmaları daha zordur. Bu tip problemli kısrakların sikluslarının başlaması için bazı hızlandırıcı yöntemlere başvurulur. Ama öncelikle kış mevsiminin sonunda kısrağın iyi kondisyonda olması gerekir. Aşırı kilolu kısrakların gebe kalmaları daha güçtür. Vitamin ve mineral gereksinimleri, uygun katkı maddeleri ile karşılanmalı, kısrağın dengeli beslendiğinden emin olunmalıdır. Tırnak bakımına önem verilmeli, düzenli olarak tırnakların törpülenmesi ve tuvaleti yapılmalıdır. Tırnakların dengesi korunmalıdır. Özellikle haraya gönderilen kısrakların arka ayaklarında nal bulunmamalıdır. Ağız içi ve dişlerden başlayarak, devamında mide ve bağırsaklar öncelikli olmak üzere tüm sindirim sisteminin sağlıklı olması ve düzenli çalışması, yemlerden yararlanma oranını arttıracaktır. Aşım sezonuna girmeden önce her kısrağın, bir program dahilinde parazitlere karşı etkin ilaçları alarak, bedeni iç ve dış parazitlerden arındırılmış ve başta influenza, tetanoz ve herpes virüs aşıları olmak üzere tüm aşıları yapılmış olmalıdır. Damızlıkta kullanılması düşünülen tüm kısrakların aşımdan önce veteriner hekim tarafından muayene edilmesi yararlı olur. Bu sayede anneliğe uygun olup olmadığı değerlendirilir. Üreme organlarındaki sorunlar da erkenden ortaya çıkarılmış olur. Gebe kalma yeteneği normalden az olan kısrakların belirlenerek, zaman geçirmeden sağıtıma başlanır. Kısraklar hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmak, ileride oluşabilecek ekonomik kayıpların ve hayal kırıklıklarının önüne geçmemizi sağlar. Veteriner hekim üreme organlarını hem dışarıdan, hem de ultrasonografi yardımı ile içeriden kontrol eder. Gerekirse erken sağıtıma başlayarak gebe kalma şansını arttırır. Düzenli muayeneler ile gebeliğin normal şekilde devam etmesini sağlar ve sağlıklı tay elde etme oranı da yükselir. Aşımdan önce Equine Viral Arteritis (EVA), Dourine ve Ruam gibi bulaşıcı hastalıklara karşı kan testi yapılır. Contagious Equine Metritis (CEM) hastalığına karşı klitoral swab alınarak incelenir. Yaşlı, normalden fazla beden ağırlığına sahip ve maiden kısrakların gebe kalması, diğerlerine göre daha zordur. GEBE KISRAK BAKIMI Gebe kısrakların taylarını sorun çıkarmadan doğum yaparak sağlıklı bir şekilde dünyaya getirebilmeleri için, bazı özel bakım ve beslenme koşullarına ihtiyaç duyulur. Rasyon hazırlama ve dengeli beslenme, genel hijyen kuralları, aşılama programı ve bulaşıcı hastalıklardan korunma gibi konularda çok dikkat edilmesi gerekir. Kısraklar arasında gebelik süresi çeşitli faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterse de, ortalama 11 aydır. Bazen bu süreden iki hafta önce ve sonra da doğum gerçekleşir. Gebe kısrakların besin gereksinimleri, gebeliğin son üçte birlik kısmında gittikçe artar. Çünkü bu dönemde tayın büyümesi söz konusudur. Artan gereksinimleri hazır ticari yemler ile karşılanabilir. Ek olarak yem katkı maddeleri de verilebilir. Kısraklar her zaman orta düzeyde bedensel kondisyona sahip olmalıdırlar. Bu nedenle makul derecede beslenmeli, fazla kilo almalarına K Yar› ş& Y etiştiricili k 2019 / 20 154