103 • AT SAĞLIĞI • larda da altrenogest kullanılabileceği söylenmektedir. Gebe kısraklara ilk üç ay aşı yapılmaması önerilmektedir. Aşılara ikinci trimesterde başlanır. 60. - 70. günler arasında fetüsün cinsiyetini öğrenmek için ultrason kullanılır. 100. günden itibaren gebeliğin sürdürülmesi için gerekli olan progesteronları plasenta salgılamaya başlar. İKİNCİ DÖNEM Bu dönemde ilk trimesterdeki kadar embriyo kaybı görülmez. 2. ve 3. aylar arası parazit ilaçlarına başlanır. Aylık ultrason muayeneleri ile kısrağın ve taşıdığı tayın kontrolleri düzenli olarak yapılmalıdır. Transrektal ultrasonografi ile tayın gelişimi, plasenta kalınlığı ve plasenta yangılarının en fazla görüldüğü yer olan serviks (rahim ağzı, rahim boynu) yakınındaki plasenta bölgesi, plasentanın rahimden ayrılmasına ilişkin bulgular ve fetüsün çevresindeki sıvılar incelenebilir. Fetüsün cinsiyetini ultrason uzmanı bir veteriner hekim belirleyebilirse de kısrak kanından fetüs kaynaklı DNA saptanmasına dayanan cinsiyet analizi çalışmaları da vardır. İkinci dönem 115 ile 226. günleri kapsar. ÜÇÜNCÜ DÖNEM 227. günden doğuma kadar olan bu süre tayın en hızlı büyüdüğü dönemdir. Doğumdan bir ay önce Caslick operasyonu dikişleri alınmalıdır. Bu dönemde anne karnındaki tay için en büyük tehlike, çeşitli etkenlerin neden olduğu enfeksiyonlardır. Kısrağa farklı yollardan bulaşan bakteri ve virus gibi enfeksiyon yapıcı mikroorganizmalar, kan yolu ile rahme ulaşabilirler. Daha önemlisi dışarıdan vulva ve serviks kanalından da bölgeye gelebilirler. Plasenta yangısı ile birlikte plasenta yetmezliğine, kısrağın abort (düşük) yapmasına, ölü veya zayıf doğumlara yol açabilirler. Tay bazen canlı doğsa bile bir - iki gün içinde ölür. Plasenta yangısı transrektal ultrason ile belirlenir. Plasenta kalınlaşmıştır. Rahimden ayrıldığı bölgeler görülebilir. Fetüsün çevresindeki sıvılar berraklığını yitirmiştir. Ultrason ile fetüsün hareketleri de incelenir. Kısrağın hormon düzeylerinin ölçülmesi, veteriner hekime tanı konusunda yardımcı olabilir. Plasentanın enfekte olduğu belirlendikten sonra antibiyotik ve altrenogest birlikte kullanılır. Üçüncü dönem sağ salim atlatılırsa, genellikle 310. günden sonra kısrakta doğum belirtilerinin başlaması beklenir. Meme salgısındaki elektrolit konsantrasyonunun ölçümü (özellikle kalsiyum) doğumun yaklaştığı hakkında bilgi verir. Kısrağın hareketleri, vulvanın yapısı ve memelerin şişip uç kısmından süt damlaması da doğum için birer rehberdir. Kısraklar çoğunlukla bir yardım almadan kendi başlarına doğum yapabilirler. Veteriner hekim de doğumu başlatabilir ama bu durum zorunlu olmadıkça önerilmez. Tayın geliş pozisyonu doğumu zorlaştırabilir. Ayrıca plasentanın taydan önce dışarı çıkması veya tam olarak yavruya ait zarların dışarıya atılamaması da doğum sırasında yaşanabilecek sorunlardan bazılarıdır. İyilik, bir kişinin ne arka bahçesinde ne de herkese açık olan alanındadır. İyilik bu yerlerin her ikisinde birden çiçeklenir. Jiddu Krishnamurti Türkiye Jokey Kulübü •
RkJQdWJsaXNoZXIy ODAzNjM=