TJKNINSESIMAYIS-WEB

alp - damar veya dolaşım sistemi, özel kas yapısına sahip ve pompa görevi üstlenmiş bir kalp ile içindeki kanı tüm dokulara ulaştıran kan damarları ağından oluşmuş genel anlamda bir taşıma sistemidir. Bazı kaynaklarda dalak da yaptığı işlerden dolayı bu sisteme dahil edilmektedir. Dolaşım sisteminin görevi, su, oksijen, karbondioksit, enerji üretimi için besin maddeleri, elektrolitler, hormonlar ve metabolizma ürünlerinin taşınmasıdır. Atların kalp - damar sistemi, havadaki oksijenin akciğerlerden bedenin bütün organ ve dokularına ulaştırılabilmesi için mükemmel şekilde gelişmiş özelliğe sahip organlar topluluğudur. Genel olarak atlar diğer memeli hayvanlar ile karşılaştırıldığında, beden ağırlığına göre en yüksek oranda oksijen tüketen canlılardır. Korku, heyecan ve egzersiz sırasında uyarılan dalağın kasılmaları sonucu çok miktarda alyuvar kan dolaşımına katılır. Dalağın bu üstün özelliği sayesinde dolaşımda sayısı artan alyuvarlar, daha çok oksijen taşıyarak dokulara ulaştırırlar. Yüksek oksijen taşıma yeteneği, özellikle at galop yaparken veya yarış koşarken dokuların oksijensiz kalmasını engeller. Atların kalbinin her bir atışı ile yaklaşık bir litre kan pompalanır. Kasları ile birlikte kalbi de gelişmiş İngiliz yarış atlarında, yarış sırasında kalbin bir dakikada pompaladığı kan miktarının dört yüz litreye kadar ulaştığı saptanmıştır. Yarış atlarının kalp - damar sisteminin kusursuz yapısı ve işleyişi, olağanüstü atletik performanslarının temelini oluşturur. Canlıların bedeninde her bir organın bir görevi vardır. Kalbin bir pompaya benzetilmesinin nedeni, tüm doku ve hücrelere yüksek basınçla kan ve dolayısıyla oksijen göndermesidir. Atların kalplerinin anatomisi de diğer memeli hayvanlardan farklı değildir. Bilindiği gibi, kalp dört odacıktan oluşmuştur. Üstteki iki odacığa sağ ve sol kulakçık (atrium), alttakilere karıncık (ventrikül) adı verilir. Her kalp kasılması sırasında, kalbin sağ tarafına oranla daha kalın duvarlı (kaslı) olan sol ventrikülden çıkan kan, aort denilen büyük atardamar ile pompalanır. Aorttan sonra kan akımı, atardamarlar boyunca hızlandırılmış dalgalar şeklinde en uzaktaki dokulara kadar oksijen ve besin maddelerini taşır. Atardamar duvarlarının esnek olmasından dolayı, damarın genişleme ve kasılmaları ile damar içindeki kan akımı kalpten dokulara doğru ve kesintisiz bir biçimde ilerlemeye zorlanır. Atardamar içindeki kan basıncı, kan akım hızına, kalpten çıkan kan miktarına (kalp debisi) ve akıma karşı oluşan dirence bağlıdır. Atardamarın kasılma ve gevşeme derecesi, damar içindeki akıma karşı meydana gelen direncin başlıca düzenleyicisidir. Atardamarlar aynı zamanda kılcal damarlara doğru ilerleyen kan akım miktarını da ayarlarlar. Kılcal damarların taşıdığı oksijen, alyuvarlardaki hemoglobinden doku hücrelerindeki mitokondrilere geçerek aerobik (oksijenli) metabolizma olaylarında kullanılır. Hücrelerin artık maddeleri ve toksinler, dokulardan kalbin sağ kulakçık ve karıncık bölgelerine venöz sistem denilen toplardamarlar yolu ile geri döner. Toplardamarlardaki kan akımı büyük oranda kasların kasılması ile ilişkilidir. Atardamarlara oranla duvarları daha ince olan toplardamarlara, kaslar kasılıp gevşeyerek pompa gibi baskı yaparlar ve kanın kalbe doğru akmasını sağlamış olurlar. Soluk alıp verme sırasında, göğüs ve karın boşluğundaki basınç değişiklikleri de kanın toplardamarlar boyunca yol almasına yardımcı olur. Sağ karıncıktan akciğer atardamarı ile akciğerlere pompalanan kan, akciğer alveolleri denilen mikroskobik keseciklerde içindeki karbondioksiti vererek tekrar oksijen ile zenginleşir ve akciğer toplardamarı ile kalbin sol tarafına geri döner. Sindirim kanalından emilen ve kan dolaşımına karışan besin maddeleri, portal damar (kapı toplardamarı) tarafından işlenmek üzere karaciğere getirilir. Karaciğerin depolama, detoksifikasyon, parçalama ve çeşitli maddeleri üretme gibi görevleri vardır. Kandaki artık maddelerin bir kısmı böbrek atardamarı ile böbrek dokusuna gelir, bu organda filtreden geçerek süzülüp idrarla dışarı atılırlar. Temizlenen kan, böbrek toplardamarı ile kalbe geri döner. K ATLARDA KALP YAPISI VE KAN DOLAŞIMI VET. HEKiM REHA GÜLTEPE AT SAĞLIĞI 68 TJK’NIN SESİ MAYIS 2021