2021_Ekim

75 TJK’NIN SESİ EKIM 2021 ultrason muayenesi ile anlaşılabilir. Talep olan kısraklar normal koşullarda bu durumu değişen davranışları ile belli ederler. Böylece aşıma hazır olduklarına karar verilir. Kızgınlık dönemindeki kısraklarda görülen belirtileri kısaca şöyle sıralayabiliriz: Sinirlilik, saldırganlık, huzursuzluk, sıkıntılı ve endişeli hareketler, ön ve arka ayakları ile vurmaya çalışmak, kulakların geriye doğru yatırılması ve genel savunma pozisyonu, kuyruğu havaya kaldırmak, sık sık idrar yapmak, hızlanmış bağırsak hareketleri ve bazen ishal, vulvanın açılıp kapanma şeklindeki hareketi, belini ve kalçasını aşağıya doğru indirmek ve çömelmek, kedi miyavlamasına benzeyen çok tiz ses çıkarmak. Aşım mevsiminden önce kısrakların sağlıklı beden yapısında olmaları herkes tarafından kabul edilen bir kuraldır. Çok zayıf veya çok kilolu kısrakların gebe kalmaları zor olabilir. İdeal ağırlıklarında olmalıdırlar. Kaburgalarının çok net biçimde belli olmaması ancak dokununca elle fark edilmesi gerekir. Deri altı yağ dokusu fazla olmamalı, özetle beden yapısına göre kısrak ideal görünüşte olmalıdır. Aşıma hazırlanan kısrakların çeşitli hastalıklara karşı aşıları, diş ve tırnak bakımı ile iç ve dış parazitlere karşı ilaçlanmaları gibi koruyucu sağlık işlemleri de birkaç hafta öncesinden tamamlanır. Gebe kısrağın özellikle sindirim sisteminde bulunan parazitler onun zayıflamasına, yediği yemden yararlanamaması sonucu yem kalitesinin düşmesine ve anne karnındaki tayın gelişememesine neden olurlar. Diş bakımı da aynı derecede önemlidir. Atların yemden en üst düzeyde yararlanabilmeleri için sindirim işlemlerinin aksamaması gerekir. Dişler taneli yemleri iyice ezemez ise, bu taneler sindirilmeden bütün olarak bağırsaklardan dışarı atılırlar. Sadece kısrakların değil, tüm atların tırnak bakımları her ay düzenli olarak yapılmalıdır. Tırnaklardaki sorunlar bedenin daha üst kısımlarını da olumsuz şekilde etkileyebilir. Bulaşıcı hastalıklar ile mücadele konusunda aşılamanın çok önemli olduğu tartışma götürmez bir gerçektir. Gebe kısrağın bağışıklık sisteminin güçlü olması, dolayısıyla tayını da sağlıklı kılacaktır. Gebelik sırasında kan dolaşımı ile annenin antikorları taya geçip onun bağışıklık düzeyini arttırırlar. Doğumdan hemen sonra üretilen ve kolostrum denilen ilk sütün içinde de bol miktarda antikor bulunur. Bir kısrağın gebeliğe hazır olup olmadığını anlayabilmek için aşım öncesi bazı muayenelere gerek duyulur. Kısrağın üreme organlarının genel olarak sağlık durumunu ortaya çıkaran ve tayı büyütmeye elverişli olup olmadığını saptayan bu kontrollerden ilki, fiziksel muayenedir. Veteriner hekim atı genel muayeneden geçirerek konformasyonunu inceler. Ayrıca tam kan sayımı, kanın biyokimyasal yapısı ve idrar analizi gibi standart testler için kan ve idrar örneği alabilir. Üreme organlarının muayenesi dıştan içe doğru yapılır. Vulvanın yapısı incelenir. Bu bölgede enfeksiyon veya yangıdan dolayı meydana gelen anormallikler döllenme oranını düşürebilir. Vajinal muayene, kısrağın östrus siklusunun hangi evresinde olduğu hakkında fikir verebilir. Vajinada akıntı veya idrar toplanması olabilir. Ayrıca gebelikte kapanan “cervix”in (rahim ağzı) durumuna bakılarak açılıp - kapanma özelliği kontrol edilir. Rektal muayene sayesinde yumurtalıkların, rahmin ve rahim ağzının durumunu veteriner hekim değerlendirme olanağı bulur. Yumurtalıkların yapısı, rahim içi, cervixin uzunluğu ve pozisyonu en açık biçimde ultrasonografik muayene ile ortaya konulur. Rahim sağlığının son durumunu belirlemek için, gerekli olursa rahimden biyopsi de yapılabilir. Tüm bu incelemelerden sonra, kısrağın tayını on bir ay boyunca taşıyıp büyütebilmesi için uygun olup olmadığına karar verilir. Aşım mevsiminden önce, haradaki bütün kısraklara aynı koruyucu sağlık işlemleri yapılır. Boş kalmış veya aygıra çekilmeyecek olanlar da aynı prosedürden geçmelidirler. İç parazitlere karşı kullanılan ilaçlar genellikle paste (macun) veya toz şeklindedirler. İçinde bulunulan mevsime, daha önce karşılaşılmış parazitlere ve bir önceki uygulamada kullanılmış ilaca göre farklı preparatlar tercih edilebilirler. Her ilaç gebe kısraklarda kullanılmaz. İlacın güvenilirliği veteriner hekimden öğrenilmelidir. Parazit mücadelesi ve aşı programı bir arada yürütülür ve kayıtları özenle tutulur. Yapılan muayeneler sonucunda üreme organlarında enfeksiyon belirlenen kısrakların antibiyotik ve benzeri ilaçlar ile sağaltımları kesinlikle aşımdan önce bitirilmelidir. Bedenin diğer kısımlarında şişlik, ödem, yara ve başka patolojik sorunlar bulunuyorsa, yangısel belirtilere karşı antiinflamatuar ilaçlar kullanılır ve uygun müdahaleler yapılmalıdır. Aşım sezonuna yaklaşırken, kısrakların beden ağırlıkları ideal kiloya ulaşmış, rasyonları bilinçli bir şekilde hazırlanmış ve her gün kendilerine sunulan yemleri son tanesine kadar tüketiyor olmaları gerekir. Östrus periyodundaki anormallikler uygun hormonu içeren ilaç uygulamaları ile düzeltilmeye çalışılır. Caslick operasyonu denilen bir uygulama ile gevşek ve deforme vulvaya enfeksiyon kapmaması için dikiş atılır. Gebe kısraklarda doğumdan, boş kısraklarda ise aşımdan önce basit bir işlem ile bu dikişlerin açılması gerekir. Gerekli görülürse, kısrak gebe kaldıktan sonra söz konusu operasyon tekrarlanabilir. Bir bahçeye giremezsen, durup seyran eyleme, Bir gönül yapamazsan, yıkıp viran eyleme. Yunus Emre