2021_Agustos

ıcak havalarda yarış veya antrenman sonrası atın bedeni ısınabilir. Öyle ki, bedenindeki ısı üretimi bazen yüzde elliye varan oranda artabilir. Beden ısısının artması solunum, kalp ve damar, sinir ve kas - iskelet sistemlerinin düzenli çalışmasını kesintiye uğratır. Bu durumda artmış olan beden ısısının soğutulması ve bedende sıvı kaybı olmuş ise, bu kayıpların yerine konulması zorunluluk arz eder. Aksi takdirde adı geçen organ sistemleri çalışmalarını durdururlar ve at için hayati tehlike başlar. Yüksek sıcaklık ve fazla rutubetli ortamlar, egzersiz yapsın veya yapmasın tüm yarış atlarında önce ısı stresine, sonra güneş çarpması veya sıcak çarpması dediğimiz ciddi rahatsızlığa yol açar. Sağlıklı bir yarış atında depo edilmiş olan kimyasal enerji, yarış veya antrenman sırasında mekanik enerjiye dönüşürken büyük miktarda ısı açığa çıkar. Bu enerji dönüşümü kasları gelişmiş atlarda daha fazladır ve dolayısıyla iri kaslara sahip safkanlarda daha çok ısı meydana gelir. Bütün organlar belirli bir ısı aralığında ideal şekilde çalışırlar. Normal sınırların altında ve üstündeki ısılarda hücrelerin ve buna bağlı olarak dokuların çalışmaları aksar ve bir süre sonra durur. Bu nedenle artmış olan beden ısısının bir an önce normal düzeyine düşürülmesi gerekir. Isınmış bedenin öncelikle soğutma mekanizması, terlemedir. Isı düzenleme merkezi beyindeki hipotalamus denilen özel bir bölgedir, bedenin ısısını ter bezlerini çalıştırarak, kan damarlarını daraltıp genişleterek ve böbreklerden su atılmasına müdahale ederek görevini yapar. Beden ısısının sabit tutulmasında akciğerler, deri, yağ dokusu, böbrek üstü salgı bezleri ve iskelet kasları, hipotalamusa yardımcı olurlar. Sıcakta damarlar genişler, ter bezlerinden deri yüzeyine çıkan terin buharlaşması ile deri serinler. Soğukta ise kaslar titreyerek ısı üretir ve damarlar kasılıp daralırlar. Ancak ölümcül sıcak dediğimiz yüksek ısıdaki ortamlarda ve rutubetin aşırı olması halinde, atlar gerektiği kadar terleyemezler ve bedenlerini serinletemezler. Antrenman veya yarış koşarken geniş kas kütlelerinin çalışması ile çok miktarda ısı üretilir. Hava da sıcaksa, atın bedeni bu yüksek ısıdan kurtularak kendini soğutmaya çalışır. Atların bedeni çok ısındığı zaman en başta terleme ve artan solunum sayısı ile dışarı ısı atılarak soğutulur. Terleme işlemi sırasında çok fazla su ve mineral kaybı yaşanır. Ne kadar çok terlerse, bedeninden de o kadar çok su ve elektrolit (tuz ve bazı mineral maddeler) kaybı olur. Terleme yolu ile biraz protein de dışarıya atılır. Aşırı terlemeye bağlı olarak su ve elektrolit dengesizliği ortaya çıkabilir. Bu aşamada yükselen ısıyı düşürmek için solunum sayısı da artmıştır. Sonuçta dehidrasyon adı verilen bedenin susuz kalması durumu ile karşı karşıya kalabiliriz. Eğer bir yarış atı aşırı ısınmış bedenini soğutamıyorsa, sinir ve kas sistemi normal şekilde çalışamaz ve duraklar. Titremeler ve kasılmalar başlar, baygın halde yatar. Bu ileri aşamadan sonra, atın bedenini soğutmak ve S ATLARDA GÜNEŞ ÇARPMASI VE SICAK ETKİSİ VET. HEKiM REHA GÜLTEPE AT SAĞLIĞI 54 TJK’NIN SESİ AĞUSTOS 2021