2020_Eylul

alınmalıdır. Kısraklarda gebelik süresi atın ırkı, coğrafi bölge ve mevsim gibi etkenlere bağlı olarak az çok değişebilir. Bununla birlikte normal gebelik süresi sayılan 340 günden önce doğan her tayda erken doğuma ait belirtiler veya anormallikler görülür, diye bir kural yoktur. Erken doğan pek çok tay, sağlıklı şekilde büyümüş ve başarılı bir yarış hayatına sahip olmuştur. Ancak erken doğan bütün tayların yaşamlarının ilk saatleri içinde veteriner hekim muayenesinden geçirilmesi yararlı olur. Normal gününün dışında doğan taylarda sorun varsa, erken dönemde belirlenmeli ve ihtiyaç duydukları yoğun bakım şartları sağlanmalıdır. Normalden çok erken doğanlar dışında, diğerleri büyük oranda iyileşirler. Kandaki oksijen miktarını azaltan her türlü etken, beyine oksijen ulaşmasına engel olur ve beyin hücrelerinin çalışması bu durumdan çok hızlı bir şekilde etkilenir. Ya beyine giden kan akımı yavaşlamış veya azalmıştır, ya da kan akım hızı normal olmasına rağmen, kanın taşımış olduğu oksijen miktarı düşmüştür. Bu durum beyin ve diğer dokuların oksijen ihtiyacını karşılamaya yeterli değildir. Bazen her iki sorun bir arada da olabilir. Yani hem kan akımı yavaşlamış, hem de kanın içerdiği oksijen miktarı düşmüştür. Anne karnındaki taya giden oksijenin kesintiye uğraması pek çok nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir. Bunlardan birisi, doğumdan önce plasentanın rahimden erken ayrılmasıdır. Rahim enfeksiyonları, ikiz gebelikler ve bazı bitkiler ile zehirlenmeler de tayın oksijensiz kalmasına yol açar. Eğer doğum güç ve gecikmiş ise, göbek kordonunun baskı altında kalması, taya giden kan akımını azaltacaktır. Normal şartlar altında doğum sırasında göbek kordonu kopar ve anneden gelen kan akımı kesilince, tayın kalbi ve akciğerleri devreye girerek, daha önce kısrağın yaptığı dolaşımı ve oksijen tedarik görevini üstlenirler. Ancak bu işlem erken gerçekleşirse, tayın beynine giden oksijen miktarı azalır. Böyle bir tay doğduğu zaman yapılacak işlerin en önemlisi, tayın düzenli olarak süt emmesinden emin olmaktır. Doğumdan sonraki ilk birkaç saat içinde yeterince kolostrum içmesi sağlanmalıdır. Eğer kendi başına süt ememeyecek durumdaysa, ihtiyacı olan kolostrum burun – meri sondası ile içirilmelidir. İlk oniki saatten sonra kolostrumdaki antikorların bağırsaklardan emilimi azalır. Bu durum çok acildir ve hızla gerçekleştirilmesi gerekir. Daha sonra tay kendi başına süt emebilecek duruma gelinceye kadar, kısrağın sütü veya kısrak sütü ikamesi saat başı taya verilmelidir. Bazen damar içi yol ile de beslemek gerekebilir. Sonraki aşama, hasar görmüş sinir dokusunun onarılmasıdır. Bu amaçla istemsiz kas kasılmalarını kontrol altına almak için spazm çözücü ve sakinleştirici ilaçlara başvurulur. Sinir fonksiyonlarına yardımcı olmak için E Vitamini gibi antioksidanlar ile beyin dokusundaki ödemi dağıtmak için bazı serum ve preparatlar kullanılır. Eğer koşulları uygunsa harada, yoksa gelişmiş bir klinikte hasta taya oksijen verilir. Hiperbarik oksijen odası da tayın iyileşmesini hızlandırır. Bu arada tayda yaralanmalar, ağrılar, enfeksiyonlar, yüksek veya düşük ateş gibi başka sağlık sorunları varsa, onlar da ortadan kaldırılmaya çalışılır. Daha da iyisi, böyle durumların meydana gelmesine imkan verilmemelidir. Oksijen yetersizliği ile doğmuş ve zamanında müdahale edilmiş tayların çoğu birkaç gün veya hafta içinde iyileşir. Hastalığın gidişatı ve sonucu yetersizlik düzeyine, hasarın büyüklüğüne ve müdahalenin başlangıç zamanına bağlı olarak değişir. Çalışmak, bizi şu üç beladan kurtarır: Can sıkıntısı, kötü alışkanıklar ve yoksulluk... Voltaire 59 TJK’NIN SESİ EYLÜL 2020