2020_Agustos

etkilemektedirler. Söz konusu bu zararlı kimyasal maddeler canlıların yağ dokularında uzun süre kalabilmektedirler. Atların çevresinde havada, toprakta, sularda kısacası kirlenmiş ortamlarda bulunabilirler. Solunan havanın yanı sıra, içme suyu ve besinler ile vücuda alınırlar. Hormon bozukluklarından başka, kısırlık, erken ergenliğe ulaşma, erken doğum ve yavruda anormallikler, sinir sisteminde bozukluklar, bağışıklıkta zayıflama, değişik organ kanserleri, solunum problemleri, kalp – damar hastalıkları, diyabet (şeker hastalığı) ve obezite (aşırı şişmanlık) gibi pek çok zararlı etkileri vardır. Bu zararlı kimyasallardan en yaygın olanlar, tarım ilaçları, plastik artıklar, fenol bileşikleri, elektronik ve yapı materyalleri, endüstriyel çözücüler, kurşun, kadmiyum ve fitalat bileşikleri, saklama ve ambalaj malzemeleri, gıda vb. maddeleri koruyucuları ve tekstilde kullanılan bazı maddelerdir. Laminitise yol açabilen bir başka hormonal rahatsızlık hipofizden kaynaklanır. Bilindiği gibi hipofiz bezi, kafatası içinde beynin alt tarafında bulunur ve çeşitli hormonlar salgılar. Hipofizin salgıladığı hormonlar, tayların büyümesi, üreme organları gibi bazı organların çalışması ve enerji metabolizmasında görev alırlar. Genellikle yaşlı atlarda hipofiz bezinin orta lobunda meydana gelen fonksiyon bozukluğu sonucu değişen hormon dengesi, laminitis ile sonuçlanabilir. Hipofizin bu kısmı aşırı büyür. Orta lobun ürettiği ACTH hormonunun sayesinde böbreküstü bezlerinden salgılanan ve stres hormonu olarak da bilinen kortizonun etkisi artar. Orta lob aşırı büyüdükçe daha fazla hormon salgılamaya başlar. Bu rahatsızlığa sahip atların tüyleri kaba, kabarık ve karmaşık haldedir. Beden içinde yağ dokusunun dağılımı normal değildir. İskelet kasları zayıflar. Böyle atlar çok fazla su içer ve aşırı idrar yaparlar. Üst solunum yollarında sinüs enfeksiyonlarına ve tırnak apselerine daha sık rastlanır. Kısırlık görülebilir. Yaraların iyileşebilmesi normalden daha uzun zaman alır. Kanlarındaki insülin hormonu düzeyi de yüksektir. Hipofizden kaynaklanan hormon bozukluğu bulunan pek çok atın aşırı kilo almasının en önemli sonucu, insülin hormonundaki düzensizliktir. Bu durum da laminitise yol açabilir. Normal koşullarda bağırsaklardan emilerek kan dolaşımına katılmış olan glukoz (şeker) miktarındaki artış, pankreasten insülin salgılanmasını uyarır. İnsülin metabolizması bozulmuş atlarda, depolama ve kullanım için iskelet kasları, karaciğer ve yağ hücrelerine glikoz girişi aksar. Söz konusu bu organlar insülinin uyarılarına yanıt vermezler. Glikozun hücreler tarafından alınması ve kullanılması için pankreas daha çok insülin üretmeye kalkar. Sağlıklı atlarda salgılanmış olan insülinin yüzde yetmiş beşini karaciğer temizler. Obez atlarda ve insülin düzensizliği olanlarda bu temizleme işlemi yapılamaz. Aşırı beden ağırlığına sahip atlar, sadece insülin yükselmesiyle kalmazlar. Bağırsaklarda da bazı değişiklikler olur. Mide – bağırsak kanalı boyunca tüm mukoza yüzeyine dağılmış halde özelleşmiş hormon hücreleri bulunur. Bunların bağırsaklardaki mikroorganizmalar ile iletişim kurmaları, kan glikoz düzeyinin azalmasını uyaran inkretin hormonlarının salgılanmasını arttırır. İnkretinler yem yedikten sonra salgılanırlar ve pankreastan insülin salgılanmasını kan şekerine bağımlı bir mekanizma ile arttırırlar. Bu hormonlardan GLP-1 ve GLP-2 (Glukagon benzeri peptidler), taneli yemler gibi yüksek oranda yapısal olmayan karbonhidratların (nişasta ve şekerler) yenmesinden sonra bedenin verdiği bir tepkidir ve pankreastan glukagon salınımına da engel olurlar. GLP’ler yemi takip eden sindirim sürecinde artan glikoz düzeyine karşı insülin salgılanmasını teşvik ederler. İnsülin hormonu tırnağın içindeki lamina dediğimiz katmanların epitel hücrelerindeki mesaj veya sinyalleri değiştirme özelliğine sahiptir. Aynı zamanda hücrelerin yapısını bozar, şekillerini değiştirir. Bu durumda lamina tabakaları gerilir. Parçalanmaya ve dağılmaya, dolayısıyla arpalamanın (laminitis) oluşumuna müsait hale gelirler. Bu aşamadan sonra eski durumlarına dönemezler. Hormonal nedenlere bağlı olarak başlayan laminitis olaylarının klinik belirti göstermeden ve sessizce devam etmesi, tırnakta yavaş ilerleyen kronik bozukluklara yol açar. Tırnak duvarı üstünde birbirinden uzaklaşan farklı halkaların görülmesi içeride laminitis geliştiğinin bir işareti olarak kabul edilebilir. Tırnak üstünde yukarıdan tabana doğru ilerleyen bu enine halkalar özellikle tırnağın arka tarafında geniş aralıklar ile seyreder. Tırnağın içinde bu kronik ve hafif şiddetteki yangı devam ederken, bazı atlarda hiçbir zaman laminitise bağlı topallık görülmez. Daha belirgin klinik bulgu olarak, tırnak duvarının orta kısmından çukurlaşarak adeta çarık gibi büyümesi karşımıza çıkar. Normal sağlıklı bir tırnak yukarıdan aşağıya doğru aynı açıyla büyür. Fakat burada açısı bozulmuş olarak dışa doğru sapma vardır. Çok ilerlemiş olaylarda tırnağın ön ucu (sümbük) havaya kalkmış gibi gözükür. Tırnak duvarındaki açı bozukluğu tırnağa yandan bakınca daha kolay belli olur. Ayrıca tabandaki beyaz çizgi bölgesi de genişlemiştir. Bu belirtiler görüldüğü zaman, tırnak hastalıklarının yanı sıra, metabolik sorunlar da akla gelmelidir. Akut ve ciddi laminitisler kalın bağırsak yangısı (kolit), kan dolaşımında bulunan zehirler (endotoksemi), rahim enfeksiyonu (metrit) ve aşırı taneli yem tüketmekten kaynaklanan sistemik yangısal tepki ile ilgilidir. Böyle durumlarda laminaların içine yangı hücreleri sızar. Laminaların arasındaki bağlar kopar ve bu tabakalar çözülür. Yangı ne kadar şiddetli olursa, laminaların dağılması da o denli hızlı gelişir. Fakat bu süreç hormonal nedenli laminitiste görülmez. Hormonal kökenli laminitisler daha yavaş ilerlerler. Büyüme halkalarındaki anormallikler gibi tırnak yapısında tekrarlayan ve gözle görünür değişiklikler laminitisten şüphelendirmelidir. Topallık başlamadan önce kronik laminitis farkedilebilir, gerekli önlemler alınabilir ve sağaltım yapılabilir. İnsülin dengesizliğinin erken dönemde ortaya çıkarılması, laminalardaki tahribatın ağrılı hale gelmeden olaya müdahale edilmesini sağlar. İşle öğüt veren, sözle öğüt verenden iyidir... Mevlana T Ü M ATÇILIK CAMiASININ BAYRAMINI KUTLAR, SA Ğ LIK VE ESENLiKLER DiLERiM... 55 TJK’NIN SESİ AĞUSTOS 2020