2018_Agustos

41 TJK’NIN SESİ AĞUSTOS 2018 demir para topladığınıza göre derece aldığınız oyunlar vardı. Bunun yanında, atların eyerlerini, gemlerini ve kösteklerini babamla birlikte yapardık. İşte o kapalı ekonomi şartlarında, onları da yaptığımız için yeteneğimizi ve el bütünlüğümüzü geliştirme şansımız oldu. Yetenekli insanlar da gerçekten ustalaşıyordu. Dolayısıyla o zamanlar, bunalım toplumu değildik. Biraz sefillik çekerdik, belki yiyecek sıkıntısı da çekerdik ama çok mutluyduk... Ahşap sanatında ne tür yöntem ve teknikler kullanılır? Yapacağınız işe bağlı olarak yöntem ve teknik belirlersiniz. Bunun yanında, işlediğiniz ahşabın cinsine göre bir teknik uygulamanız gerekecektir. Örneğin, düz bir satıh elde edip, o satıh üzerinde işleme yapacaksanız, o düz satıhı elde etmek için ahşabın damarlarına dikkat ederek, birkaç parçayı bir araya getirir, tutkallarsınız ve işkenceye alırsınız. Ama bir heykel yapacaksanız, çatlamamış olmasına dikkat edersiniz. Bir insan figürü yapıyorsanız, ten beyaz olacaktır. Siz de beyaz ağaç kullanmaya çalışırsınız. Yani, işinize uygun ağaç seçeceksiniz. Birkaç parçanın bir arada olduğu bir eserimde, birinci parça için akçaağaç kullandım. Eskiden Türkiye’de 36 çeşit akçaağaç vardı. Şimdi pek kalmadı. İstediğim gibi bir akçaağaç bulamayınca, ikinci parça için ıhlamur ağacı kullandım. Sonra ıhlamur da bulamayınca, eserimi Afrika’dan gelen Afrika Ihlamuru da diyebileceğimiz, beyaz renkli ağaçlarla tamamlayabildim. Ağaç sınırsızdır. Yaşına göre, yetiştiği coğrafyaya göre şekillenir ve sertleşir. Batı tarafına bakan yüzeyi ile doğu tarafına bakan yüzeyi arasında farklar vardır. Ağaçlarda, ışığa doğru yönelme, nasti hareketler, köklerin suya yönelmesi gibi hareketler vardır. Ağacı biçimlendiren de o yaşam şartlarıdır. Siz bunları biliyorsanız, o doğal ağaçtan mükemmel işler yapabilirsiniz. Bunun yanında, ağaçları aside yatırabilirsiniz veya yağ emdirebilirsiniz. Fakat, ben malzemelerimi hiçbir işleme tabi tutmamaya çalışırım. Doğal olarak alır, işlerim. Hatta, komşularımın sobaya attığı ağaç parçalarından bile heykel yaparım. Bunun örnekleri de vardır. Bazen arkadaşlarım bahçelerinden kestikleri bir ağaç parçasını ya da seyahatte yolda gördükleri bir kütüğü, bir dal parçasını getirirler. Ben de onlardan heykel yaparım. Çalışırken ellerimi ve el aletlerimi kullanırım. Hatta, aletlerimin çoğunu da kendim yapıyorum. Yani, her şey doğal. Kaba yontularda, mutlaka keser kullanıyoruz, bu keserimiz de biraz özel. Saygı duyduğum, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Akademisi’nde görev yapan öğretmenlerin geliştirdiği bazı aletler var. Ben onlarla, birlikte tarihi eser restorasyonu yaptığımız sırada tanıştım ve kullandıkları aletlerin yararını gördüm. Örneğin, kaba yontularda bildiğiniz keserlerin, biraz daha zarifi, geliştirilmişi ve uygun hale getirilmiş halini kullanıyoruz. Daha sonra, eğe, kaba ve ince zımpara yaparız. Arkasından, sentetik vernik kullanırız. Tabii, verniği güzelleştiren şey, vernik donmadan önce yaptığınız işi okşamak ve sevmektir. Verniği parmak uçlarınızla dağıtırsanız çok doğal olacaktır. Fırçaya bağımlı olmayacaksınız. Ahşap sanatının kişisel gelişime ne tür etkileri vardır? İnsan - sanat ve ağaç ilişkisini incelediğimiz zaman, biraz derinleşmemiz gerekir. Sobalık odun kesip, piyasaya satıyorsanız, bu sanat için yeterli değildir. Çünkü insanoğlunun, bir bilinci, yeteneği ve gelişmişliği var. Şöyle özetleyeyim. Benim yetiştirdiğim kursiyerlerim var. İçlerinden bir tanesi, hem hiperaktif hem de süper zekalı. Ailesinin 8 yaşında yanıma getirdiği bu çocuğu, eğitebilecek bir okul yok. Hiçbir şeye birkaç dakikadan fazla odaklanamıyordu. O birkaç dakika içinde beyninden, belki 10 tane fikir, 100 tane düşünce mermi gibi geçiyordu. Şimdi kağıdı kalemi önüne koyuyorum, çiziyor ve daha sonra çizdiği şeyi yontuyor. Bu beni çok mutlu ediyor. İşte bunun bir felsefesi, insanlık tarihinde bir yeri ve değeri var. Ben buna, “el - beyin birlikteliği” diyorum. İnsanoğlunun neredeyse tüm psikolojik sorunları, normalde eliyle - ayağıyla yapabileceği şeyleri yapamamasından kaynaklanır. Mesela, bir çocuğu ele alalım; sokağa çıkıp oynayamayan, dilediği gibi koşamayan tüm çocuklar, diğerlerinden farklı olurlar. Ellerini kullanabilmesi, koşabilmesi onun özgürlükleridir. Bunları gerçekleştiremediği zaman psikolojik sorunlar ortaya çıkar. Bu durum, yetişkinler için de geçerlidir. İlkel atalarımızın taş attığı gibi ellerinle bir şeyler yapıyorsun, o iş sana sabrı öğretiyor ve bu beynini rahatlatıyor. Bu da beynindeki düşüncelerin ellerine yansımasını sağlıyor. Zaman içinde de ortaya bir sanat eseri çıkıyor. Şunu iddia ediyorum; çağımızda her insan elleriyle bir şeyler yapabilir. Ben bunu öneriyorum, sadece masa başında kalem tutmasınlar. Basketbol, voleybol oynasın, yontu yapsın, sanat işlesin, halter kaldırsın ama mutlaka elleriyle bir şey yapsın. Bu onları rahatlatacaktır. O amatörlük diye bahsettikleri tüm alanlar, aslında insanları profesyonel anlamda kendilerini yetiştirdikleri, kendi oldukları alanlardır. Ben biraz da aksakalıma yönelerek bunu öneriyorum. Son olarak eklemek istediğiniz bir konu var mı? Bana göre önemli olan bir konuyu da eklemek isterim. “el - beyin birlikteliği” dedik. Günümüzde Türkiyemiz’de akademik eğitim almış insanlar, elleriyle çalışan işçileri hor gördüler. O tecrübeleri ve insanlık deneyimlerini de ancak teori olarak öğrenebildiler. Bu nedenle, elleriyle iş yapan ustalarımızla, beyniyle iş yapan ustalarımız parçalanmış oldu ve elleriyle iş yapan birçok yetenekli ustamız iş bulamadılar. Bugün baktığım zaman, tarihi eser restorasyonları, camiler gibi iç mekanlarımızın yontusunu yapacak usta yok. Usta yetiştirecek akademik kurumlarımız var ama öğrenci yetiştirecek öğretmenlerimiz yok. Zamanında bu konuda çok uyarıda bulundum. Ben sanat eğitimi almadım. Tarih, mühendislik, sosyoloji eğitimleri aldım. Ama, el beyin birlikteliğimi de o aldığım sosyoloji biliminin teorileriyle sağladım. Ki o teoriler, insanlığın deneyimidir. Bu teorileri sadece kitabi olarak anlatmak yetmiyor. Lütfen, imkanlarımız doğrultusunda el - beyin birlikteliğimizi koruyalım ve bunalım toplumu olmaktan uzaklaşmaya çalışalım...