2018_Haziran

71 TJK’NIN SESİ HAZİRAN 2018 H er gün düzenli olarak antrenman yapan ve belirli aralıklar ile yarış koşan, form tutmuş yarış atlarındaki iskelet kasları gibi metabolik olarak aktif dokularda, gelişen hücreler ile birlikte kılcal kan damarları da son derece yaygın bir ağ oluşturmaktadır. İlgili dokunun her tarafına kılcal damarlar ulaştığı ve iyi geliştikleri için herhangibir yaralanma durumunda bölgenin onarımı daha hızlı gerçekleşir. Oksijenin yanı sıra diğer besin maddelerini de her hücreye ulaştırırlar. Akut yaralanmalarda, dokuların gerek duyduğundan daha fazla oksijen bölgeye taşınırsa, buradaki damarlar büzüşür, daralır ve kan akımı sınırlanır. Bu da zedelenmiş dokunun şişmesini (ödem yapmasını) engeller. Bundan dolayı yeni zedelenmiş dokularda, hiperbarik oksijen sağıtımı desteği ile hem uygun oksijen ile iyileşme sağlanır hem de damar daralması ile yangısal belirtiler azalmış olur. Hiperbarik oksijen odasının kullanımı, insan hekimliğinde çok çeşitli ve geniş uygulama alanı bulmasına ragmen, yarış atlarında daha sınırlıdır. Bunda ekonomik ve teknolojik etkenler rol oynar. Kullanıma parallel olarak insanlar üzerindeki çalışmalar ile bilimsel yayın ve araştırmalar daha fazladır. Yarış atlarında en çok yangısal olayları azaltıcı ve kan dolaşımını canlandırıcı amaçla kullanılmaktadır. Bununla birlikte kısraklarda doğum sonrası rahmin normal büyüklüğüne ve şekline dönmesine yardımcı olur. Yeni doğanlarda oksijensizlikten dolayı ortaya çıkan sorunlarda beyine daha çok kan gönderilmesi amacıyla ve aygırlarda cinsel isteği arttırmak için kullanılır. Geniş doku kayıplı yaralanmalarda ve operasyon nedeniyle çok miktarda kan kaybı ve sonuçta anemi (kansızlık) görülebilir. Hiperbarik oksijen sağıtımı ile atın azalmış kanının daha çok oksijen taşımasını bedensel fonksiyonların aksamamasını ve kan yapımını teşvik eder. Hem kemik hem de eklem enfeksiyonlarında bu dokularda en ulaşılmaz kısımlara oksijen ve antibiyotik taşıyarak genel klasik sağıtıma yardımcı olur. Deri ve kas dokusundaki yaralanmalarda, bu bölgedeki arttırılmış oksijen oranı, kılcal damarların şekillenmesine yardımcı olur. Ezilmiş ve bölgesel kan damarları zedelenmiş, dolayısıyla kan akımı kesintiye uğramış beden kısımlarında ülserleşmiş yaralarda ve her türlü zedelenmelerde hiperbarik oksijen sağıtımına başvurulabilir. Arpalamada, yangıyı ve şişliği en az düzeye indirir. Tırnak içindeki dokuların hasarını azaltır. Kronik arpalamada, yirmi - otuz seans sonra tırnak duvarında gözle görülür gelişme gözlenmiştir. Operasyon yapılmış atlara da yararı vardır. Özellikle sancı operasyonlarında hasarlı bölgelere daha çok kan taşınmasını sağlayarak iyileşmeyi hızlandırır. Şişlikleri azaltır. Yumuşak doku zedelenmelerinde, ligament ve tendon sorunları başta olmak üzere, alışılmış sağıtımın yanında destek olduğu bildirilmiştir. Genel olarak insanlarda kullanılan tüm olaylarda, yarış atlarında da hiperbarik oksijen sağıtımı yararlı olur. Fakat diğer sağıtım yöntemleri terk edilmemeli, hiperbarik oksijen sağıtımından tek başına yarar beklenmemelidir. Çoğu olayda esas sağıtım yöntemine yardımcı ve destekleyici bir metotdur. Yeni bir sağıtım yöntemini denemek için, bu yöntemin etkili olup olmadığını tarafsız bir şekilde değerlendirmek gerekir. Bu amaçla iyileşme süresi içinde hasta atın pek çok parametresi belirli zamanlarda kontrol edilerek, daha önceki değerler ile kıyaslanmalıdır. İnsanlarda ve atlarda yapılan çok sayıda araştırma hiperbarik oksijen sağıtımının kandaki oksijen düzeyini belirgin bir şekilde arttırdığını göstermiş ve genel olarak kabul görmüştür. Atlardaki tüm bedensel dokuların oksijenle beslenme oranı, bazı doğal güçlüklerden dolayı daha az çalışmaya konu olmuştur. Bununla birlikte bazı deneysel çalışmalar ile belli dokulardaki oksijen oranının artışı tartışılmaz şekilde ortaya konulmuştur. Tüm organ ve dokular, hiperbarik oksijen odası uygulamasından eşit olarak etkilenmezler. Kan akımı bazı doku ve organlarda bu uygulama sırasında daha da arttığı gibi, kimi organlarda ise hiç değişmez. Kan dolaşımındaki karbondioksit ve oksijen arasında karşılıklı bir etkileşim vardır. Hiperbarik oksijen sağıtımı sırasında atardamarlardaki karbondioksit artışından dolayı at daha az soluk alır. Kandaki bu gazların oluşturduğu dengenin tüm doku katmanlarına olumlu veya olumsuz bir etkisi vardır. Bu nedenle farklı hayvan türlerinde ve farklı hastalıklarda hiperbarik oksijen sağıtımının farklı sonuçları görülebilir. Tüm sağıtımlarda olduğu gibi, hiperbarik oksijen sağıtımında da yan etkiler ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda (insan) artan kan basıncına bağlı olarak orta kulak hasarı meydana gelebilir. İnsanlarda orta kulak ile geniz boşluğu arasındaki östaki borusuna ait işlevsel bozukluk belirtileri görülmektedir. Bundan başka daha az oranda olmak üzere görme bozuklukları, akciğer hasarı ve ödem ile kasılma nöbetleri de ortaya çıkabilir. Sağıtımın sonlandırılması ile bu belirtiler genellikle kaybolur. Insanlardaki en ciddi yan etki oksijen zehirlenmesi olarak bildirilmiştir. Diğer iç organlardan önce akciğerler, yüksek oranda oksijen ile dolar. Bunun sonucu olarak akciğerlerin çalışma düzeninde değişiklikler görülür. Hastanın soluk alıp vermesi zorlaşır. Sağıtım sırasında veya hemen sonrasındaki bu değişiklikler gözden kaçabilir. Fakat birkaç saat sonra öksürük soluk almada ağrı ve göğüs bölgesinde yanma hissi ile belirgin duruma geçer. İnsanlarda tolerans düzeyinin geniş olduğu bildirilmesi ile birlikte, beş saat veya daha fazla oksijen odasında kalanlarda, zehirlenme belirtileri ortaya çıkar. Bu nedenle hiperbarik oksijen sağıtımına alınacak insan veya atların, sağıtım sırasında iyi izlenmesi gerekir. Merkezi sinir sistemi de oksijen zehirlenmesinden etkilenir. Başlangıçta farkına varılmasa da sonradan insanlarda baş dönmesi ve mide bulantısı görülür. Yan etkilerin ortaya çıkışı için atlardaki tolerans düzeyinin düşük olduğu ve karar vermeden once kapsamlı değerlendirmeler önerilmektedir. Örneğin ateşi yüksek atlara bu sağıtımın uygulanmaması gerekir. Pek çok at üzerinde yapılan çalışma sonucu insanlardaki gibi 2 - 3 atmosfer basınçlı ortamda hiperbarik sağıtımın güvenli olduğu kanısına varılmıştır. Fakat tüm hastalıklarda uygulanan bir yöntem değildir. Hiperbarik oksijen odaları ciddi üretimden geçmiş ve standartlara uygun olmalılardır. Oksijen yakıcı bir gazdır. Atın odaya nalsız girmesi ve ilgili kişilerin lastik bot kullanmaları ve her türlü önlemi alması gerekir. Cahille grime münakaşaya, ya sinirini zıplatır tavana, ya da yazık olur adabına… Hz. Mevlana VET. HEKİM REHA GÜLTEPE AT SAĞLIĞI Hiperbarik Oksijen Odası 2.BÖLÜM