Dr. Güneş Sönmez Çeşme [Veteriner Hekim] “Kısrak yönetiminin yetiştiricilik faaliyetlerinin en önemli aşamalarından biri olduğunu söyleyebilirim. Koşacak yarış atlarının genetiği, kısrakların aşım açısından değerlendirilmesiyle ortaya konmaktadır. Örneğin yetiştiricilerimiz çim pistte başarılı olmuş kısraklarına, yine çim pist başarıları olan aygırları seçebiliyorlar veya kumda da koşsun diyorlarsa kumcu bir aygır seçebiliyorlar. Bu onların tamamen kendi tercihleri oluyor. Bir de kısrak ve aygır eşleştirmesi yapan bazı internet siteleri bulunuyor, oradan da destek alabiliyorlar. Kısrakların yaşları ilerledikçe gebe kalma oranları da düşüş gösterse de ileri yaşa sahip kısraklar da doğum yapabiliyorlar. Normalde verim alınacak ortalama yaşı 20 olarak kabul ederiz. Fakat daha ileri yaştaki kısrakların da yavru verdiklerine şahit oluyoruz. Damızlık belgesi çıkartılırken yapılan sağlık testleri, kan testleri bulunuyor. Bunlar hem kısrakların, hem de aygırların sağlığı için oldukça önemli konular. Yetiştiricilerimizin en çok merak ettikleri hususlardan biri de kısrakları ile seçtikleri aygırların genetik olarak uyumlu olup olmadığı konusu oluyor. Hem kısrakların, hem de aygırların yarış yaşamlarındaki performansları da seçim konusunda önemli bir kriter oluyor. Aşım öncesinde kısraklarımızı ikiye ayırıyoruz, gebe olanlar ve gebe olmayanlar. Gebe olmayan kısraklarımızı bir an evvel aşıma hazır hale getirmeyi amaçlıyoruz. Bunun için onlara ışık uygulaması yaparak folikül üretmelerini sağlıyoruz. Kontrollerinde folikülleri olanlardan da uterus swabı alıp enfeksiyon varlığını kontrol ediyoruz. Gebe kalmasına herhangi bir engel olmadığına karar verdiğimiz kısraklarımızı sezon itibarıyla aşımlara başlatıyoruz. Örneğin zayıf kısrakları sezona hazırlamak için yem rasyonlarını arttırabiliyoruz, ekstra beslenme programına alıyoruz. Boş kısraklarımızda yine sezon hazırlığı açısından yem rasyonlarında revizeler yapabiliyoruz, mesela yem miktarını arttırmasak da yonca miktarını arttırabiliyoruz. Hasta olduğunu tespit ettiğimiz kısraklara da her türlü tedavi desteğini sağlıyoruz. Bazen gebe kısraklar doğum yaptıktan sonra tayına süt verdikleri zaman, yeniden siklusa girmeleri engellenebiliyor. Bu durumda yeniden siklus gösterip gebe kalması çok uzun sürüyor. Bu gibi durumlara da hormonal tedavilerle müdahale edip siklus zamanlarını öne çekmeyi amaçlıyoruz. Nadirende olsa da tayından ayırıp, tayı başka anneye verip, kısrağın sütünü keserek siklusa bir an evvel ulaşmaya çalışıyoruz. 11 ay süren gebeliğin son 3 ayında bizlerin kısraklara beslenme desteği sunmamız gerekiyor. Genelde yemlerini arttırarak bunu yapıyoruz, yaşlı ve zayıf kısraklarda kalsiyum, fosfor, bakır destekli yem katkıları kullanıyoruz. Süt veren kısraklarımıza ayrı yem rasyonu uyguluyoruz. Anneden ayrılmış tay rasyonumuz ve yearling rasyonumuz gibi farklı yem rasyonlarımız da bulunuyor. Ayrıca boş kısrak ve aygır yem rasyonlarımız da mevcut. Gebe kısraklarımızı herhangi bir sıkıntısı yoksa sabahtan dışarıya çıkartıyoruz. Onlar padoktayken ahır temizlikleri yapılıyor. Yazın ise günler uzadığı için akşam dışarıya çıkartıyoruz, gece boyu dışarıda kalıyorlar. Kısrakları herhangi bir strese sokmadan gebelik süreçlerini en konforlu halde geçirebilmelerini sağlamak en önemli gayemiz oluyor. Doğumlar yaklaştıkça kısraklarımız da huzursuz olurlar, bizler de böylece doğumun yaklaştığını anlarız. Ahırlarında dönmeye, yem bırakmaya başlarlar, memeleri sütle dolmaya başlar. Bu durumlar bizlere doğumun başlayacağının habercisi oluyor. Doğumda tayımızın pozisyonuna bakıyoruz, eğer her şey normalse bir müdahalede bulunmuyoruz. Eğer hoşumuza gitmeyen bir durum gözlemlersek, taya olması gereken pozisyonu verip doğumu yine kendi haline bırakıyoruz. Bazen bu imkansız da olabiliyor. O zaman güç doğum protokolü uyguluyoruz veya sezeryan gerçekleştiriyoruz. Tay doğar doğmaz, öncelikle kan uyuşmazlığı testimizi gerçekleştiriyoruz. Plasentanın muayenesini yapıyoruz, plasentanın tam olması, eksiksiz olması çok önemli bir konu. Güç doğum olmuşsa kısrakta herhangi bir yaralanma gibi bir durum olup olmadığını kontrol ediyoruz. Kısrağın da kan muayenesini yapıyoruz, her şey normalse anne ve tayını başbaşa bırakıyoruz.” 48 • www.tjk.org • ROTAMIZ AT •
RkJQdWJsaXNoZXIy ODAzNjM=