Aygırların aşım yaptıkları sorunsuz kısraklardaki gebelik oranının üçte ikiden az olması, yarış atı yetiştiriciliğinde ekonomik kayıp olarak kabul edilir. Aygırların aşım yaptığı kısraklarda gebe kalma oranının az olmasına döl verimi düşüklüğü denir. Bu durum ve tam kısırlık, aygır sahiplerinin en çok şikayet ettiği konudur. Aygırların aşım yaptıkları sorunsuz kısraklardaki gebelik oranının üçte ikiden az olması, yarış atı yetiştiriciliğinde ekonomik kayıp olarak kabul edilir. Eğer %50’den az gebelik varsa, bu durum ciddi bir sorun olarak ele alınmalıdır. Kısraklarda hiçbir rahatsızlık görülmeden çiftleşmeye rağmen gebeliğin oluşmaması, veteriner hekimler ve yetiştiriciler açısından kafa karıştırıcı bir durumdur. Bazen aygır sahipleri düzenli olarak kayıt tutamayabilirler. Ya da aygır, sahip değiştirmiş olabilir. Bu nedenle aygıra ait tüm çiftleşme bilgileri ve aygırın sağlık notları, yeni sahipleri tarafından bilinmeyebilir. Daha önceki aşımlara ait aygırın bilgileri ortada yoksa, aygırı tanımak için zaman gerekebilir. Aygırlarda döl verimi düşüklüğünün çok çeşitli ve birbirlerinden farklı nedenleri olabilir. Bunlar aygır ve kısrağa bağlı olabildiği gibi, ilgili kişilerin yanlış uygulamalarından da kaynaklanabilir. Bilerek veya bilinçsizce anabolik steroid ilaçların kullanılması, aygırın üreme organlarındaki bulaşıcı veya bulaşıcı olmayan hastalıklar, aygıra ait bireysel davranış sorunları veya hormonal rahatsızlıklar olabilir. Burada sayılan sorunlar erken dönemde fark edilir, tanı konulur ve uygun sağaltım yapılırsa tekrar yüksek döl verimi oranlarına ulaşılabilir. Bununla birlikte, ilerleyici testis dejenerasyonu gibi bazı hastalıklar vardır ki iyileşmesi mümkün değildir ve olumsuz sonuç hakkında at sahibine ayrıntılı bilgi verilmelidir. DAVRANIŞ ANORMALLIKLERI Aygırlardaki döl verimi düşüklüğünün dörtte biri aygırın davranışlarından ileri gelir. Aygırın aşım sırasındaki normal dışı davranışları, boşa zaman geçirmesi ve beklenen şekilde hareket etmemesi gebelik oranını ve sonuçta haranın başarı oranını azaltır. Daha önceki aşımlardaki anormal davranışları aygırın seyisinden ayrıntılı biçimde öğrenilirse, gerekli önlemler alınabilir. Sorunlu aygıra talep olmuş birden fazla kısrak gösterilerek aynı davranışları sergileyip sergilemeyeceği kontrol edilebilir. Bir diğer aşama, sorunlu aygırı farklı ortamlarda aşıma teşvik etmektir. Yeni bir ortam aygır üzerinde olumlu etki yapabilir. Bazı aşım yerlerinde, başından geçen kötü bir olayı hatırlayan aygırlarda aşıma karşı isteksizlik olabilmektedir. Ayrıntılı bir gözlem sonucu aygırın davranışları sınıflandırılabilir. Aşım isteği denilen libido olmasına veya olmamasına rağmen ereksiyon olmayabilir. Kısrağın üstünde hareketleri eksik veya yetersiz olabilir. Aşım sırasında ağrı duyabilir. Ejakülasyon olmadan aşımı sonlandırabilir. Aşım sırasında kısrak tarafından çiftelenebilir veya önceden yaralanmış olabilir. Ejakülasyon sorunu yaşayabilir. Aşımın uzaması da başarıyı engeller. Aygırın yeterince dinlenmeden çok sık aşım yapması da ejakülasyon olsa bile kısrağı gebe bırakacak kalitede değildir. Bazı davranış bozuklukları aygır ilgililerinin yanlış tutum ve hareketlerinden kaynaklanabilir. Bunların belirlenmesi daha zordur ve ancak çok az bir kısmı ilaçlar ile iyileştirilebilir. 60 • AT SAĞLIĞI • • Vet. Hek. Reha Gültepe
RkJQdWJsaXNoZXIy ODAzNjM=