Akciğerler dışında da Rhodococ enfeksiyonu belirtileri görülebilir. Otopsilerin yaklaşık yarısında bağırsaklarda lezyonlar saptanmıştır. Rhodococ zatürrelerinde bağırsaklara ilişkin klinik bulgu görülmez. Bağırsaklara yerleştiğinde hastalığın intestinal şekli ortaya çıkar ki bu durumda ateş, halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, sancı ve ishal vardır. Karın boşluğunda özellikle lenf düğümlerinde apseler oluşmuştur. Lenf dolaşımını aksamasına bağlı olarak periton sıvısında protein yoğunluğu artar. Karın boşluğunda ağrılı sıvı birikimi vardır. Aşırı şişkinlik dışardan kolay fark edilir. Bu tip tayların yaşama şansı düşüktür. Çok genç tayların bağışıklık sisteminin tam olarak gelişememiş olmasından dolayı R.equi zatürrelerinin ortalama üçte birinde çoklu eklem yangıları görülür. Genel olarak tüm eklemler enfekte olursa da en çok etkilenenler tibiotarsal (karakuş) ve genu (patella) eklemleridir. Eklemlerde farklı derecelerde sıvı birikir. Çoğu olayda topallık görülmez veya sınırlıdır. Adımlar serttir. Asıl enfeksiyon antibiyotik sağıtımı ile çözülmeye çalışıldığı için eklemlerdeki sıvı birikimleri de lokal sağıtıma gerek kalmadan yok olur. Bağışıklık sisteminin zayıf olmasından kaynaklanan göz ön dokularının yangısı, anemi (kansızlık) ve kanda trombosit eksikliği ile de karşılaşılabilir. Akciğer veya bağırsak şeklinin yayılmasının sonuçları septik eklem ve kemik yangılarıdır. Bununla birlikte taylarda akciğer veya enfeksiyonun diğer şekilleri görülmeden de R.equi’ye bağlı eklem ve kemik yangıları gelişebilir. Kemik yangıları omurgada olduğu zaman omuriliğe baskı yapabilir. Akciğerler dışında bazen tüm gözün yangısı, hava keseleri enfeksiyonu, sinüzit, kalp zarı yangısı, böbrek yangısı ve karaciğer ile böbrekte apseler olabilir. Ülserleşmiş lenf sistemi yangıları ve deri altında yangı ve apseler de bildirilmiştir. Bu enfeksiyon erişkin atlarda çok seyrek görülür. Bağışıklık sistemi zayıflamış erişkinlerde R.equi septisemisi (kanda bakterilerin yayılması ile meydana gelen enfeksiyon) ve akciğer apseleri bildirilmiştir. Çok ender olarak kısır kısraklarda ve atık yapılmış fetüs dokularından bu bakteri izole edilmiştir. R.equi toprakta uzun süre canlı kalabilir. Bu etken ile bulaşık çayır otlarından geçer. Üç aylığa kadar tayların bağırsaklarında hızla çoğalır. Hastalığın akciğer tipini taşıyan bir tay kendi enfekte tükürüğünü yuttuğu için bağırsaklarında bu bakteri çok miktarda çoğalır. Sonra dışkı ile atılır. Bu nedenle R.equi bulaşmış taylar çevreye bakteri saçan önemli enfeksiyon kaynağıdırlar. Sıcak yaz mevsiminde dış ortamda uygun koşullar altında R.equi sadece iki haftada sayısını 10.000 kat arttırabilir. Tay dışkısı bulaşmış bir gram toprak milyonlarca R.equi içerir. Hastalığın akciğer tipinin bulaşması bu bakteri ile dolu toz parçacıklarının solunum havası ile alınmasıyla gerçekleşir. Ağız yolu ile bakterilerin yutulması da hastalığa yakalanma da önemli bir yoldur. Sindirim kanalından kan yolu ile akciğerlere ulaşıp sonradan zatürreye neden olması seyrek görülür. Erişkinlerin sindirim sisteminden dışarı atılıp padoğu enfekte etmesi nedeniyle haralarda padokların dışkılardan arındırılması çok önemlidir. Daha önce R.equi enfeksiyonu ile karşılaşılmadıysa bu hastalığı diğer solunum sistemi enfeksiyonlarından ayırmak zor olabilir. Radyografi ve ultrasonografinin yanında laboratuvar testleri ile hastalık tanınır. Laboratuvarda ve yapay koşullarda bu bakteri pek çok maddeye duyarlı olmasına rağmen, makrofaj denilen akyuvarlar gibi hücreler içinde yaşadığı için taylarda kullanılan pek çok ilaç ona karşı etkisizdir. Rifampin (Rifampisin) ve eritromisin hem laboratuvarda hem de atlarda enfeksiyon yapan R.equi’ye karşı etkili bulunmuştur. Hastalık ile mücadelede başarılı olmak için erken tanı önem taşır. Padok temizliğine dikkat edilmeli, erişkinlerin dışkıları taylar ile temas etmeden bölgeden uzaklaştırılmalıdır. Ahırlar iyi havalandırılmalıdır. Hasta taylar tüm atlardan ayrı tutulmalı, mümkünse karantinaya alınmalıdır. Gelecek sayıda taylardaki önemli hastalıkları açıklamaya devam edeceğim. Tay at olunca at dinlenir, çocuk adam olunca ata dinlenir. Kaşgarlı Mahmut 58 • www.tjk.org • AT SAĞLIĞI •
RkJQdWJsaXNoZXIy ODAzNjM=