2021_Temmuz

49 TJK’NIN SESİ TEMMUZ 2021 nsanlık tarihindeki ilk madeni para Anadolu’da basılmış, ilk büyük darphane ise Fatih Sultan Mehmet tarafından İstanbul Simkeşhane’de kurulmuştur. İlk madeni paranın Anadolu’da basılması ve ilk büyük darphanenin İstanbul’da kurulması, yaşadığımız bu toprakların uygarlığın gelişiminde ne denli önemli bir rol oynadığının göstergeleridir. Bugün, günlük hayatta kullandığımız madeni paralar, T. C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası tarafından basılır ve “Tedavül Para” olarak adlandırılırlar. Bunların yanı sıra Darphane tarafından 1264 Sayılı Madeni Ufaklık ve Hatıra Para Bastırılması Hakkında Kanun’un 1. maddesi uyarınca; “Milli ve milletlerarası önemli tarihi, bilimsel, kültürel ve sanat olayları ile anmaya değer diğer olay ve günleri belirtmek ve muhtelif alanlarda ün yapmış Türk büyüklerini anmak amacıyla ve Hükümetçe lüzum ve faydası takdir edilecek diğer sebep ve vesileler” dolayısıyla madeni “Hatıra Para”lar çıkartılmaktadır. Bu paralar, koleksiyonerler için özel olarak tasarlanır, sınırlı sayıda üretilir ve günlük hayatta kullanılamazlar. BYERLEY TURK... Bu sayımızda, dört adet “Hatıra Para”yı inceleyeceğiz. Bu paralardan ilki, erken yaşta Osmanlı ordusu ile gittiği savaş meydanlarından, İngiltere’de başarıdan başarıya koştuğu yarış sahalarına, safkan İngiliz atı olarak anılan yarış atı ırkının temel üç aygırından birincisi olan Byerley Turk adına 2014 yılında bastırılan “Byerley Turk Hatıra Parasıdır”. Bu hatıra para hakkında, 20 seneyi aşkın süredir madeni para koleksiyonu yapan Ahmet Hakan Göral’dan bilgi almadan önce Byerley Turk’ün hayatına bir göz atalım. Hayatının ilk sekiz yılı savaş meydanlarında geçen Byerley Turk, bir Osmanlı zabiti olan sahibi ile birlikte 1683 yılında II. Viyana Kuşatması’na katılmış, daha sonra Buda Kuşatması’nda esir düşen seyisi ile birlikte, Yüzbaşı Robert Byerley tarafından alınıp, İngiltere’ye götürülmüştür. İngiltere’de yeni sahibi ile önce Kral III. William’ın İrlanda seferine, daha sonra Boyne Meydan Savaşı’na da katılmış, cesareti ve dayanıklılığı ile bu savaşlarda sahibinin başarılı olmasında çok önemli bir rol oynamıştır. İngiltere’deki en eski yarış kayıtlarında Byerley Turk’ün ilk olarak 1690 yılında yarış koşmaya başladığını görüyoruz. Bu tarih, bizlere Byerley Turk’ün yarış sahalarına 10 ya da 12 yaşlarında geldiğini göstermektedir. Kuzey İrlanda’da düzenlenen Kraliyet Koşusu’nu kazandıktan sonra bütün yarış at sahibi ve yetiştiricilerin dikkati Byerley Turk üzerinde yoğunlaşmış, birçok kısrak sahibi de bir Byerley Turk yavrusu sahibi olabilmek için birbirleriyle yarışmışlardır. Arıkan İngiliz atı (Throughbred) ırkı, Byerley Turk, Darley Arabian ve Godolphin Arabian isimli üç temel aygırın, İngilizler’in çeşitli coğrafyalardan getirdikleri kısraklar ile eşleştirilmesinden elde edilen bir ırktır. İngiltere’de bir atın Thoroughbred sayılabilmesi için Byerley Turk’ün torununun torunu olan Herod’un (1758), Godolphin Arabian’ın torunu olan Matchem’in (1748) veya Darley Arabian’ın torunu olan Eclipse‘in (1764) soyundan gelme şartı bulunmaktadır. İ “Hatıra para, hatıra madalyon ve hatıra nitelikli diğer ürünlerin üretimini yapan Darphane ve Damga Matbaası, Türkiye’ye özgü hayvanlar için de çeşitli paralar basmaktadır. Bu paraların üzerinde hali hazırda sadece ülkemizde bulunan ve Türkiye’yi dünyada temsil eden hayvanların yanında, soyu tükenmek üzere veya soyu tükenmiş hayvanlar da bulunabiliyor. 2014 yılında Byerley Turk anısına basılan para da bu kapsamda basılmış hatıra paralardan biridir. 1 Türk Lirası nominal değer ile basılan bu paranın göbek kısmı ve dış kısmı farklı alaşımlardan üretilmiştir. Paranın dış kısmı beyaz, göbek kısmı ise kahverengiye yakındır. Renk farklılığı, metallerin farklı oranlarda kullanılmış olmasından kaynaklanmaktadır. Paranın dış çerçevesi %75 bakır, %15 nikel ve %10 çinkodan üretilmiştir. Göbek kısmı ise %81 bakır, %4 nikel ve %15 çinkodan üretilmiştir. 26,15mm çapındaki paranın ağırlığı 8,3 gramdır. 2014 yılında 26.000 adet basılan bu para hem yurt içinde hem de yurt dışında Byerley Turk’ün daha fazla kişi tarafından tanınmasını sağlamıştır. Bu paranın yurt içi satış adedi 5.897, yurt dışı satış adedi ise 20.000’dir.” BYERLEY TURK’ÜN TANINMASINI SAĞLADI... Jeremy James’in kaleme almış olduğu ‘Byerley Turk’ adlı kitabı Türkiye Jokey Kulübü yayınlarından temin edebilirsiniz...