2021_Nisan

kullanılırlar. Çeşitli yem maddeleri ile otlar farklı düzeyde protein ve dolayısıyla amino asit içerirler ve bu özelliklerine göre değerlendirilirler. Genel olarak kuru ot, çayır ve mera otları düşük kalitede proteine sahiptir. Yonca ve baklagillerdeki protein oranı daha yüksektir. Taneli yemler içinde soya, bakla, bezelye ve fasulyede yüksek kalitede protein vardır. Yulaf, mısır ve arpa gibi tahıllardaki protein hem oran olarak azdır, hem de düşük kalitededir. Çok yaygın olmamakla birlikte, işlenmiş pamuk tohumu gibi bazı tohumlar da at rasyonlarında kullanılmaktadır. Tüm bunların içinde soya fasulyesi taneleri içerdiği yüksek proteinin yanı sıra, zengin amino asitler nedeniyle en çok tercih edilen bitkisel protein kaynağı olarak kabul edilir. Yemdeki proteinin kalitesini ve oranını arttırmak için hayvansal kaynaklara da başvurulabilir. Bu amaçla en yaygın şekilde kullanılanlar peyniraltı suyu proteini ve süt tozudur. Eğer yağlı süt tozu kullanılırsa, içerdiği yağdan dolayı yemin enerji değeri de artar. Peyniraltı suyundan elde edilen protein tozu konsantre bir üründür ve mükemmel bir protein kaynağıdır. Peyniraltı suyunun toz şekli ise, laktoz adı verilen süt şekeri içerdiği için yarış atı rasyonlarına uygun değildir. Bu nedenle peyniraltı suyu proteini ile peyniraltı suyu tozu karıştırılmamalıdır. Bir yarış atının protein ile birlikte karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineral gibi diğer besin maddeleri gereksinimini etkileyen çok sayıda faktör vardır. Bu faktörlerin varlığında besin maddelerinin çeşidi ve miktarına olan ihtiyaç değişebilir. Her gün düzenli olarak antrenman yapan ve yarış koşan atların günlük besin maddeleri gereksinimi istirahatteki atlardan fazladır. Hastalanmak, arızalanmak veya operasyon geçirmek, yaşın ilerlemesi, hızlı veya yavaş yem tüketilmesi, atın metabolizma hızı, çabuk veya zor kilo almaları gibi atlara ait bireysel özellikler, mevsim ve dış çevre koşulları, açık veya kapalı ahırda barınmaları, padokta geçirilen zaman, verilen yemlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri gibi etkenler rasyon hazırlanmasında göz önüne alınır. Yaşamının bazı özel dönemlerinde de atın protein gereksinimi artar ve bu durum mutlaka kaliteli yemler ile karşılanmalıdır. Her yarış atının protein gereksinmesi bir diğerinden farklıdır. Büyüme dönemi, gebelik, süt verme ve yarış gibi özel zamanlarda dikkatli olmak ve özenli bakım şarttır. Boş kısrakların ve gebeliğin başlangıcında olanların, hafif çalışanların ve istirahattekilerin protein gereksinimi iyi kalitede çayır otu veya kuru otun yanı sıra tane yemler ile karşılanır. Bu gruptakilere fazla protein verilmesinin yararı olmaz. Bununla birlikte büyüme dönemindeki taylar ve yarışa hazırlanan atların iskelet kaslarının gelişmesi ve formlarını korumaları için yüksek miktarda ve iyi kalitede proteinli yemlere gerek duyulur. Anne karnındaki tayın en hızlı büyüdüğü dönem olan gebeliğin son üç ayı ile doğumdan sonra süt veren kısrağın özellikle ilk üç ayında protein gereksinimleri artar. Süt veren kısrakta protein kaybı olur. Sütün içindeki antikorlar da protein yapısındadır. Bu dönemde çayır otu ve kuru ot ihtiyacı karşılayamaz. Yonca ve soya gibi baklagillerin yanında kaliteli tane yemler, lizin ve metiyonin gibi esansiyel amino asitleri içeren yem katkıları kullanılmalıdır. Yem maddelerindeki protein oranlarına birkaç örnek vermek istersek, pek çok çayır otunda %6 - 10 arası protein olduğunu belirtebiliriz. Yonca gibi baklagillerde ise %12 - 14 oranında protein vardır. Taze ve yeşil yemlerdeki protein oranı yanıltıcı olabilir. Bu nedenle kuru maddedeki protein miktarı dikkate alınır. Yemlerdeki proteinin tamamının sindirilemeyeceği unutulmamalıdır. Bu yüzden ticari yemlerin üzerinde sindirilme oranı yazılıdır. Ortalama 500 kilogramlık erişkin bir yarış atı çalışmıyor, gezinti yapıyor ise, aynı kiloda bir kısrak gebeliğin erken döneminde veya boş ise, günlük 650 - 700 gram protein yeterlidir. Eğer orta veya ağır düzeyde antrenman yapıyor ve yarış koşuyor ise, günlük protein gereksinimi 900 - 1000 grama çıkar. Gebeliğin son üç ayında ve doğumdan sonra süt verdiği ilk üç ayda kısrağa her gün 1200 - 1500 gram, üçüncü aydan tay sütten kesilene kadar 1200 - 1300 gram protein verilmelidir. Yaşlı atların yemlerindeki protein miktarı arttırılacak ise önce karaciğer ve böbrek fonksiyonları kontrol edilmelidir. 6 aylık ve sütten kesilmiş bir tay günde yaklaşık 700 gram protein tüketmelidir. Bir yaşına gelince bu miktar 800 - 900 grama kadar çıkarılır. Örnek verilen bütün erişkin at, kısrak ile tayların yeterli ve kaliteli ot tüketmelerine de özen göstermek gereklidir. Protein eksikliği veya yetersizliği durumlarında büyüme hızında yavaşlama, yorgunluk, halsizlik, performans düşüklüğü, kıllarda yavaş uzama, kılların kalitesinde bozulma, kaslarda zayıflık, kısraklarda süt veriminde azalma gibi belirtiler görülür. Mutluluk aramakla bulunacak bir şey değildir, onu inşa etmek gerekir. Doğan Cüceloğlu 61 TJK’NIN SESİ NİSAN 2021