2019_Mayis

rap atı yetiştiriciliğinde ülkemiz toprakları köklü bir geçmişe sahiptir. Yarış atı olarak ise 1930’lu yıllarda tohumları atılan Arap atı yetiştirme sistemi günümüzde, TİGEM bünyesindeki işletmeler ile devam ettirilmektedir. TİGEM’in Arap atçılığı ile ilgili verdiği bilgiler aşağıdaki gibidir. “Cumhuriyet’in kuruluşu ile birlikte Atatürk’ün talimatıyla, Safkan Arap atı yetiştiriciliği konusunda bir komisyon kurulmuştur. Bu doğrultuda 1933 yılında, Karacabey Harası’na Baba Kuruş ve Baba Sa’d isimli atlar Irak ve Suriye’den getirilmiştir. 1932’de 22 ve 1936’da 119 baş safkan Arap aygır ve kısrak satın alınarak hara ve aygır depoları takviye edilmiştir. Getirilen damızlıklardan Hilalüzzaman, Çifteler ve Sultansuyu Haraları’nda, Dabi, Çifteler; Kuruş Şatra, Hamdani, Karacabey ve Çifteler Haraları’nda baba aygır olarak kullanılmış, Alkuruş, II. Seklavi’den sonra Sultansuyu Harası’nda etkisini göstermiştir. Devlet eliyle yetiştirilen Türk Arap atçılığının kurucu aygırları, Küheylan ve Seklavi soyundan gelmektedir. Bunlardan Sa’d vücut güzelliği, Berk ahenk ve uygunluğu, Kuruş yüksek karakter, kemik yapısı ve huy yumuşaklığı, Alkuruş ve Seklavi zarafet, asalet ve vücut güzelliği, Hilalüzzaman ise hız, dayanıklılık ve güzel görünüşü Türk Arap atçılığına kazandırılmıştır. Çiftlikat - ı Hümayun adı altında, Osmanlı’nın kuruluşundan beri devam eden atçılık faaliyetleri, bugün TİGEM bünyesindeki üç işletmede (Karacabey / Bursa, Sultansuyu / Malatya, Anadolu / Eskişehir), 49 kısrak, 13 aygır kan hattı ve toplam 1.220 baş hayvan varlığı ile devam etmektedir. Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra, 1924 yılında ağırlık verilen ıslah çalışmaları çerçevesinde, 867 Sayılı Kanun ile kurulan Haralar Teşkilatı ile atçılık çalışmaları yeni bir yön kazanmıştır. Hara ve İnekhaneler, atçılık ve damızlık hayvan yetiştiriciliği konularında hizmetlerine devam ederken, 1984 yılında bu kurumlar Devlet Üretme Çiftlikleri ile birleştirilerek, Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü çatısı altında toplanmıştır. Günümüzde safkan Arap atı yetiştiriciliği ve ıslah çalışmalarının temelini oluşturan TİGEM, bu alanda sadece ülkemizde değil, bölgede de önemli bir merkezdir. TİGEM’de yetiştirilen atlar arasından damızlık ihtiyacı dışındaki erkek ve dişi taylar, sektörün hizmetine sunulmaktadır. Islah çalışmaları, geçmişten günümüze aynı titizlikle sürdürülmekte, her yıl tüm damızlık materyal ve doğan taylar, uzman bir teknik heyet tarafından incelenerek; ırk özellikleri, seceresi, genetik kusurları, beden yapısı, koşu performansı gibi fenotip ve genotip özellikleri yönünden değerlendirilmektedir. İşletmelerimizde yetiştirilen atlardan birinci sınıf koşu tayları, yılda 4 kez Karacabey İşletmesi’nde, elit taylar ise yılda 3 kez İstanbul Veliefendi Hipodromu’nda düzenlenen açık arttırmalar ile camianın beğenisine sunulmaktadır.” TİGEM’in Arap atçılığı ile ilgili verdiği bilgiler ışığında soyu devam eden 49 kısrak hattının ve ithal yolla gelen yeni kan hatları ile birlikte 13’e yükselen baba hattının, Klasik Koşularımız’da elde ettikleri sonuçları inceleyelim. İlk olarak Cumhuriyet Koşusu galiplerine bakalım. Arap atçılığımızın en yüksek ikramiyeli koşularından biri olması yanında farklı yaş gruplarından atların bir araya geldiği bu yarış, yılın en iyi Arap atını ortaya çıkartması bakımından önemlidir. Cumhuriyet Koşusu, yapıldığı ilk dönem koşularında Ersoylu ve Demirkır’ın üç yıl üst üste elde ettiği galibiyetlerine sahne olmuştur. Ersoylu ve Demirkır’ın önemli bir başarı sağlamış olması yanında ortak olan noktaları Neame kısrak hattından gelen atlar olmalarıdır. Neame 6’nın kızlarından biri Gerce’dir, bu kısrağın yavrusu Neame 19, Ersoylu’yu üretmiştir. Yine Nemae 6’nın bir yavrusu Neame 17, harada Neame 23 vermiştir ve onun da Demirkır’ı ürettiğini görmekteyiz. Neame hattının bu iki aygırı, Arap atçılığının önemli isimleri olmuştur. Ersoylu’nun harada en başarılı temsilcisi şüphesiz Haberbatur’dur. Haberbatur’un yarış kariyerine bakarsak, 1997 yılında Cumhuriyet Koşusu galibi olduğunu görürüz. Sa’d hattının temsilcisi olan Haberbatur’un anne hattı ise K. Irak 39 – K. Irak 26 – K. Irak 19 ile K. Irak 4’e ulaşmaktadır. Haberbatur önemli bir aygırdır çünkü çok sayıda Açık Yarış galibi yavrusu yanında, 2006 ve 2009 yıllarında Cumhuriyet Koşusu galibi olan Şilan ve Özhaber’in de babasıdır. Neame hattının diğer aygırı Demirkır ise harada Kara Yağız, Çukurova, Sancakbeyi, Güntay, Demirkazık, Dağhanbey gibi başarılı koşucular ve aygırlar üretmiştir. Ancak kendi tayları içinde Cumhuriyet Koşusu galibi çıkmamıştır. Oğullarından Demirkazık’ın yavrusu olan Onurkaan, 2011 yılında Cumhuriyet Kupası galibi olmuştur. Bu atın anne hattı ise Mesrure 54 – Mesrure 46 – Kadriş üzerinden Mesrure 19’a ulaşmaktadır. Cumhuriyet Koşusu galiplerinde anne hatları bakımından ilk 6 yılın iki at tarafından domine edildiğini ve Neame hattına mensup olduklarını gördükten sonra ilerleyen yıllarda bu hattın devamında ne olmuş diye de bir bakalım. Neame 23 isimli kısrak Demirkır’ı Yozgatlı 1 isimli aygırdan vermesi yanında, bu atın öz kardeşi olan Neame 38, Neame 39, Neame 40, Balık ve Neame 43’ü de üretmiştir. Koşu tarihine dönersek, Neame 39 yavrusu olan Özgünhan’ın 2003 yılında Cumhuriyet Koşusu galibi olduğunu görürüz. Özgünhan harada da çok başarılı bir safkandır ve 2018 yılının şampiyon tayı Taykut ile Cumhuriyet Koşusu’nda zafer yaşamış bir aygırdır. Taykut’un annesi Bereket ise Volga II kızıdır, anne hattı Mahsuse 43 – Mahsuse 41 ile Mahsuse 39’a ulaşmaktadır. Neame hattının diğer bir galibi ise 2002 yılında Tamerinoğlu’dur. Tulyad oğlu olan bu aygır, Neame Ailesi’nin diğer koluna mensuptur. Annesi Neame 45 ile Neame 31 – Neame 25 – Neame 18 – Gerce üzerinden Neame 6’ya bağlanmaktadır. Biz bu hattı Haberbatur’un babası olan Ersoylu’nun anne hattından hatırlıyoruz. Tamerinoğlu’nun kısrak babasının da Ersoylu olması dolaysıyla, Tamerinoğlu pedigrisinde Neame hattına Gerce üzerinden akrabadır. 65 TJK’NIN SESİ MAYIS 2019 ŞAİR GENÇER O PEDİGRİ ANALİSTİ A DEMİRKIR ERSOYLU