2019_Eylul

Adından da anlaşılacağı üzere, kronik olaylarda kronik ağrılar vardır. Eklem kireçlenmeleri (osteoarthritis) veya arpalamadaki (laminitis) uzun süren ağrılar gibi. Akut ağrıların sağıtımları, kronik olanlardan daha farklıdır ve daha çabuk iyileşme eğilimindedirler. Kronik ağrılarda, ağrıya neden olan rahatsızlığın sağıtım süresi zor ve uzun olabilir. Yarış atlarında görülen akut ağrıların çok çeşitli belirtileri vardır: Atın her zaman yaptığı, alışılmış hareketlerinde değişiklikler, huzursuzluk, tedirginlik, aşırı hareketlilik, güçsüzlük, durgunluk, keyifsizlik, terleme, başın aşağı düşmesi, normalden uzun süre yatma ve dinlenme, sabit şekilde kaskatı durma, hareket etmekte isteksizlik, dinlenme sonrasında beden ağırlığını sık sık farklı ayaklara verme, göz bebeklerinin genişlemesi, donuk ve durgun bakış, burun deliklerinin açılması, kas titremeleri, solunum ve nabız sayısının artması, anormal adımlar, bacakların alışılmadık şekilde kaldırılması ve havada tutulması, iştahın azalması, kilo kaybı ve sancı belirtileri. Hafif şiddetteki akut ağrı belirtileri kolay kolay fark edilmeyebilir. Atın ilgilileri, daha önceden onun normal davranışlarını bildikleri için, hareketlerindeki ağrıya bağlı değişmeleri anlayabilirler. Atlarda akut ağrı, çeşitli kimyasal maddelerin algılanması ile başlar. Ağrı ve acı verici uyarıya duyarlı, bu nitelikteki uyarıyı alan ve iletme yeteneğine sahip olan sinirsel yollar ile ağrı mesajı Merkezi Sinir Sistemi’ne ulaştırılır. Ağrı verici madde girişi devam ettikçe, uyarı kanalları daha da hassaslaşır. Ağrı duyma eşiği düşer. Atlarda görülen ağrılı olayların sağıtımında amaç, Merkezi Sinir Sistemi’nin hassaslaşmasını engellemek ve duyarlılığını azaltmaktır. Ağrı vereceği bilinen operasyon gibi olaylardan önce merkezi duyarlılığın azaltılması gerekir. Tahmin edilemeyen yaralanma, düşme ve kaza gibi durumlarda, olabildiğince erken dönemde ağrı kesici sağıtıma başlanır. Çoğunlukla akut ağrılar olmak üzere, yarış atlarındaki ağrıların giderilmesi için aynı anda birden fazla sağıtım yöntemine de başvurulabilir. Burada amaç, hem daha az ilaç kullanmak ve ilaçların olası yan etkilerini en aza indirmek, hem de çok yönlü tedavi ile atın ağrılarının bir an önce kesilmesini sağlamaktır. Birden çok yöntemin bir arada kullanılması atın iyileşme sürecini hızlandırmaktadır. İlaç dışı yöntemler tahmin edileceği gibi çok fazladır. İlaçlı veya ilaçsız sağıtım yöntemleri, tek başına da yararlı olabildikleri gibi, birlikte kullanıldıkları zaman, tamamlayıcı özellikleri nedeniyle ağrı kesici etkileri daha fazla ve daha çabuk olmaktadır. İlaçsız sağıtım yöntemleri içinde en başta atın yumuşak, uygun bir yataklık üzerinde ve rahat bir ortamda dinlendirilmesi gelir. Elastik ve pamuklu bandaj, alçı veya atel uygulaması, soğuk veya sıcak kompres gibi destekleyici yöntemler de yararlıdır. Sıcak kompresin ağrıyı, soğuk kompresin ise yangıyı azalttığı (antiinflamatuar etki) bilinmektedir. Soğuk kompres veya buzlu bandaj uygulanacağı zaman, uygulama süresi önemlidir. Uzun süre soğukla temas etmenin, dokuların donmasına, doku ölümlerine ve kangrene yol açabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Buzlu bandaj yerine soğuk su ile bölgenin soğutulması uygun bir alternatif olarak düşünülebilir. İlaçla sağıtımda, çeşitli gruplardaki ilaçlardan yararlanılır. Sakinleştiriciler (Xylazin, detomidin, medetomidin ve romifidine) ve steroid olmayan yangı gidericiler (NSAID) (flunixin meglumin, fenilbutazon, ketoprofen ve carpofen gibi) orta düzeyden şiddetli ağrılara kadar ve sancı olaylarında kullanılır. Akut karın ağrılarında ve operasyon sonrası ağrıların azaltılması amacıyla da kullanılmaktadır. Opoid’ler (butorfanol, metadon, morfin ve meperidin) orta düzeyden şiddetli ağrılara kadar ve sakinleştirici ilaçlar ile birlikte kullanılır. Lokal anestezikler (belirli bir bölgeyi uyuşturup, hissiz hale getiren ilaçlar) operasyon veya yaralanma sonrası akut ağrıları azaltmak için kullanılırlar. Lidokain 1 - 2 saat, mepivacaine 0.5 - 3 saat, bupivacaine 8 saat etkili lokal anestezik ilaçlardır. Lokal anesteziklerin etkilerini uzatmak için damar daraltıcı etkisi olan epinefrin ile birlikte kullanılır. Yangı giderici etkilerinden dolayı, glukokortikoidlerden de yararlanmak mümkündür. Yaygın adıyla kortizon olarak bilinen bu grup ilaçlar eklem yangılarında ve diğer ortopedik hastalıklarda eklem içi enjeksiyon yoluyla çok sık kullanılırlar. Atlarda en çok deksametazon, metilprednisolon, betametazon ve triamcinolone tercih edilir. Ağrı duyan bir atın ağrılarından kurtulması ve rahatlaması için devamlı olarak damar içi sıvı uygulaması yapılabilir. Lidokain, butorfanol ve detomidin en çok kullanılan kombine ilaçlardandır. Akut ağrı sağıtımında tek tek veya kombine şekilde aşağıdaki ilaçlar da yararlıdır: Fentanil, Hidromorfon, Morfin + Ketamin, Morfin + Lidokain + Ketamin. İlaç uygulamaları dışında, ağrıyı kesmek için farklı sağıtım tekniklerine de başvurulur. Yüzeysel ve derin yapılan kas ve destek dokuların masajı, ağrı uyarısının (mesajın) kesilmesini sağlar, endorfinlerin ve serotonin hormonlarının salgılanmasını uyarır, dokuların sertleşmesini engeller ve kan akımını hızlandırır. Fizik tedavi, akut ağrının azalmasına yardımcı olur. Organların normal fonksiyonlarına geri dönmesini sağlar. Hareket kaybını önler. Kas ve eklemlerin esnekliğini korur. Fizik tedavi aynı zamanda kasları güçlendirme, gerdirme ve dayanıklılığını arttırmak amacıyla yapılır. Hidroterapi, soğuk veya sıcak su ile yapılan bir sağıtım yöntemidir. Bölgesel kan dolaşımı üzerine doğrudan etkisi vardır. Yaralanma ve zedelenmelerde erken dönemde uygulanabilirse kan dolaşımını uyararak bölgeye daha çok kan gelmesini sağlar. Böylece dokulardaki hasarı azaltır, yangısal şişkinliği indirir. Terapötik ultrason, yüksek frekansta ses dalgaları kullanılması, TENS (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) ise deriye küçük miktarda elektrik akımı uygulayarak bedenin başka bir yerindeki ağrının algılanmasını azaltma yöntemidir. Düşük düzeyde lazer (LLLT = Low Level Laser Therapy) yangıya aracılık eden maddeleri azalttığı ve yara iyileşmesini hızlandırdığı için kullanılır. Akupunktur ve chiropractic (kiropraktik, kayropraktik) (sinir sistemini düzenlemek amacıyla omurga, kemik ve kaslara müdahale etme yöntemi) akut ağrı olaylarında etkisi ve yararı kimi bilim insanlarınca şüpheli kabul edilen ve hala tartışılan yöntemlerdir. Zekasını beğendiğin birinin görüntüsünü merak etme. Zekasını kullanmayan birinin ise görüntüsünden etkilenme… Georg Wilhelm Friedrich Hegel VET. HEKİM REHA GÜLTEPE AT SAĞLIĞI 39 TJK’NIN SESİ EYLÜL 2019