2018_Aralik

47 TJK’NIN SESİ ARALIK 2018 arış atlarında topallıklar çeşitli kriterlere göre sınıflandırılır. Bacağın anatomik yapısı dikkate alınarak üst veya alt topallık, beden soğuk iken görülen topallığa soğuk topallık, çalışmadan sonra ortaya çıkan topallığa sıcak topallık gibi isimler verilir. Şiddetine göre hafif, orta veya ileri derece topallık denilebilir. İleri topallıkta atın yere basmak istemediği ve bacağını yukarı kaldırarak havada tuttuğu görülür. Parçalı kemik kırıklarında bacağın kırık bölgesinden aşağı kalan kısmı sarkaç gibi sallanabilir. Bazı topallıklar at yürürken veya tırıs yaparken belli olmaz. Ancak, kenter veya galop yaparsa, jokeyin bildirmesi üzerine ortaya çıkarılır. Hafif derecede topallayan atların, tam olarak nereden topalladığını belirlemek genellikle zordur. Topallıktan dolayı atın adımlarında asimetri varsa, bu farklı adım şekli topallıktan değil de ata özgü bir durum olarak kabul edenler olabilir ve at sağlıklı zannedilir. Kas - iskelet sistemine ait bir rahatsızlıkta, atın adımları arasındaki simetri bozulur. Bu durumda hem adımlar düzensiz hem de baş ve sağrı hareketleri normalden farklıdır. Sağlıklı bir atın yürüyüşü sırasında beden ağırlığı ön iki ayağa ve arka iki ayağa dengeli şekilde dağılır. Sağ ve sol ayaklar birbirleri ile eşit oranda ağırlık taşır. Oysa topallıktan dolayı at bir ayağına fazla ağırlık vermezse, baş ve sağrı hareketleri normal pozisyon göstermezler. Son zamanlarda yapılan bir araştırmaya göre, yarış atlarının bedenlerinin farklı bölgelerine sensörler yerleştirilerek, atın hareketi sırasında baş ve sağrı hareketleri izlenmiştir. Hem baş hem de sağrının hareketlerinin arasındaki en az ve en çok farklar ölçülerek kayıt edilmiştir. Araştırmaya alınan yarış atlarının hiçbirinin sahibi veya antrenörü tarafından topallık şikayeti olmayan ve sağlıklı görünen safkanlardan olmasına özen gösterilmiştir. Öncelikle simetrik adım atan atların baş ve sağrı hareketlerinin ölçümü yapılarak sınır değerler elde edilmiştir. Daha sonra asimetrik adım atanların ölçümü yapılmış ve aynı ortopedik rahatsızlıklarda, baş ve sağrı hareketi ölçümleri birbirine yakın bulunmuştur. İlgilisi tarafından sağlam sanılan atların topallamaması, fakat asimetrik adım atması ortopedik bir rahatsızlığa işaret olabilir. Bu da baş ve sağrı hareket ölçümlerinin, sınır değerleri geçmesi ile ortaya çıkarılmıştır. Kimi zaman ağrı, bölgesel ateş ve şişkinlik görülmeyen, ayrıca topallamayan ama adım uzunlukları farklı yarış atlarının röntgen, ultrason ve olanaklar varsa MR yardımı ile sorunları belirlenebilir. Bu konuda da başın ve sağrının hareketleri bize yardımcı olur. Söz konusu araştırmada, topallık şikayeti olmayan ama asimetrik adım atan ve ilgilisi tarafından bu durumun normal karşılandığı atlardan, yaklaşık dörtte üçünde ortopedik rahatsızlıklar bulunmuştur. Araştırmayı yapan bilim insanlarına göre simetrik yürümeyen atların, bu durumu doğuştan gelen veya başka nedenlere dayandırılarak, ilgilisi tarafından normal kabul edilmemeli, sorunun kaynağı araştırılarak, çözüm yoluna gidilmelidir. Veteriner Hekimler, topallayan bir atın sorunlu ayağını ve o ayağın hangi bölgesinden dolayı topallık meydana geldiğini bulmak için atı önce düz bir yerde tırıs yaptırırlar. Bu sırada inip kalkan baş hareketlerini dikkatlice izlerler. Ağrı duyduğu bacağına ağırlığını verdiği zaman, başını hafifçe havaya kaldırır veya başını sallar. Tırıs yaparken, ayakların yere vuruş zamanları farklıdır. İki adım arası kesintiye uğrar. Sağlam ayak tarafına beden ağırlığını verip, daha çok o ayağını tercih ettiği için diğer ayakta sorun olduğu anlaşılır. At tırıs yaparken başının hareketlerinden bir şey anlaşılmıyorsa veya normal baş hareketleri varsa omuz eklemine dikkat edilir. Adım uzunlukları hem ön hem de arka ayaklardaki sorunların belirlenmesinde bize ipucu verebilir. Normal yürüyen sağlıklı bir atın arka ayağının yerdeki izi, ön ayağa yetişip, onun biraz önüne geçmelidir. Bazı Veteriner Hekimler, atı sert zeminde tırıs yaptırarak, ayaklar yere vurdukça çıkan sesin düzenli olup olmadığına bakarlar ve bu sesi dinleyerek topallayan ayağı bulmaya çalışırlar. Topallıkların tanısı konulurken, tırıs yaptırılan atın hareketleri sırasında baş ve boyun bölgesi serbest bırakılmalıdır. Hafif derecede topallayan atlar hızlı tırıs yaptırılırsa, topallayan ayağı belirlemek zorlaşabilir. Çünkü, hızlı tırıs sırasında klinik belirtiler ortadan kaybolabilir ve topallık anlaşılamaz. Yavaş yapılan tırıs sırasında, anormal hareketler daha kolay göze çarpar. Bu durum düz hatta tırıs yapanlar için geçerlidir. Daire şeklinde tırıs yapan yarış atlarında topallık, her hızda görülebilir. Fakat bedenin çeşitli yerlerine sensör yerleştirilerek, atın hareketleri izlenirse, hızlı tırıs sırasında daha çok asimetrik bulgular elde edilir. Bunun nedeni de dairesel tırıs yapan atların dış taraftaki bacakları çok çalışır, daha uzun adımlar atmak zorundadır. İçteki bacakların hareketi için böyle bir zorunluluk yoktur. Topallayan bacak belirlendikten sonra, omuz ekleminden tırnak ucuna kadar ayrıntılı muayene edilmesi gerekir. Kronik topallıklarda, olayın oluş zamanının üstünden uzun süre geçtiği için bölgesel ısı artışı, şişlik, ateş gibi akut belirtiler görülmeyebilir. Böyle durumda tanı koymak zorlaşır. Yardımcı tanı yöntemleri (röntgen, ultrasonografi, termografi, MR gibi) kullanılarak olay aydınlatılabilir. Duruma göre genel veya lokal antiinflamatuar (ağrı kesici, yangı giderici) ilaçlar, bandaj ve alçı uygulaması ile operasyon seçeneklerinin yanı sıra atın doğru beslenmesi de gerekir. Glukozamin ve kondroitin sulfat içeren yem katkı maddeleri, hyaluronic asit enjeksiyon şeklinde veya oral yolla ve omega - 3 ile omega - 6 gibi yağ asitlerinden yararlanmak gerekir. Gerçek, bazen kimsenin inanmadığı şeydir… Bernard Shaw Y