Fakat kapsamlı bir muayene ile röntgen ve ultrasonografi gibi yardımcı tanı yöntemlerinden de yararlanılarak topallığın nedeni ortaya konulmalıdır. Kemik kırıkları veya çatlakları, tendinitis (tendo yangısı), arthritis (eklem yangısı), ve arpalama (laminitis) benzeri kas - iskelet sisteminin sorunları ihmale gelmeyecek ciddi durumlardır. Bu nedenle zaman geçirilmeden veteriner hekimin yardımına başvurulmalıdır. Özellikle tendon ve eklem yangıları, antrenmandaki yarış atlarında zorlanmadan ve bu dokuların üzerine fazla ağırlık gelmesinden dolayı oluşabilir. Ancak bacak yapısındaki anormallikler ve benzeri anatomik özellikler de duyarlı yapıya sahip tendo ve eklemlerin zedelenmelerine yol açar. Tanı ve sağaltımın gecikmesi iyileşme süresini uzatabilir. Bazen aylarca beklemek gerekebilir. Böyle akut bir olay ile karşılaşınca, veteriner hekim gelene kadar topallığa neden olan bölgeye buz ve soğuk bandaj uygulamaları yararlı olacaktır. Her gün düzenli olarak antrenman yapan ve yarış koşan atlarda kas ağrıları, kas tutulmaları ve kramplar da sıklıkla görülen ve acil olarak müdahale edilmesi gereken durumlardır. Atın taşıyabileceği kapasitesinin üstünde ağır antrenman yapılması ve dolayısıyla kaslarının zorlanması sonucunda bu sorun ortaya çıkar. Farklı kas gruplarında görülebilir. Böyle bir rahatsızlığı olan atlar, hareket etmek istemez veya edemezler. Yürüyüş sert, tutuk ve kısa adımlarla yapılır. Bazen atın sahada aşırı terlediği, ileri olaylarda yere yatıp kalkamadığı görülür. Etkilenen kaslar sert ve gergin olarak hissedilir. Diş etleri gibi mukozalar soluk renkte olup, nabız ve solunum hızlanmıştır. Çok şiddetli olaylarda idrarın kırmızı renkte olduğu gözlemlenir. Bedende sıvı ve elektrolit kaybı vardır. İskelet kaslarının yanı sıra böbrekler de bu durumdan etkilenirler ve işlevleri bozulabilir. Kaslarda ve kanda biriken artık maddeleri beden dışına atmak için bol miktarda serum takılır ve destekleyici sağıtım yapılır. Taneli yemler azaltılır veya olayın şiddetine göre hiç verilmez. Damar içi ve ağız yolu ile atın beslenmesi sağlanır. Düzenli aralıklar ile kan tahlili yapılarak bozulmuş kan değerleri kontrol edilir. Sonuçlara göre sağıtıma yön verilerek atın tüm değerleri normal sınırlara çekilmeye çalışılır. Acil durum denince çoğu insanın aklına kazalar ve yaralanmalar gelir. Bu konu başlığı altında delici ve kesici cisim batmaları, doku yırtıkları ve delinmeler de dahil edilir. Yaralanmalar, haralarda en çok karşımıza çıkan acil durumlardır. Pek çok atın başına gelmiştir. Yaşamını tehdit etmese de veteriner hekimin yardımı istenmelidir. Açık ve büyük yaralanmalarda veteriner hekim gelinceye kadar yaradaki kanamaya engel olunması gerekir. Bu amaçla öncelikle steril gazlı bez, sargı bezi ile yaraya baskı uygulanır. Kan durdurulup sıkı bir bandaj yapılarak veteriner hekim beklenir. Yaranın uygun bir antiseptik solusyon ile temizliğini yapan veteriner hekim, gerekli görürse dikiş atıp yarayı kapatır ve antibiyotik kullanılmasını önerir. Derin yaralarda, yara kapatılmadan önce dip kısmında yaraya neden olan yabancı bir cisim kalmadığından emin olunmalıdır. Yaranın derinliği ve zarar verdiği dokular, röntgen veya ultrason muayenesi ile belirlenmelidir. Mikrobiyal bulaşmadan arındırılmış yaralar, büyüklüğüne, doku kayıplarına ve bakım koşullarına bağlı olarak bir süre sonra iyileşir. Yaralanan bölge, uygulanacak sağıtım ve bakım açısından önemlidir. Gelecekte kalıcı bir sorun olmaması için günlük yara bakımına dikkat edilmelidir. Haralarda özellikle de küçük taylar aniden koşup sağa sola çarpabilirler. Padok çitlerinde, ahırlarda ve atların gezdiği her yerdeki zeminde çivi, tahta çıkıntılar ve metal parçalar gibi sivri cisimler olmamalıdır. Padokta ağaç varsa, atların ulaşabileceği alt dallar kesilmeli veya ağacın çevresi çit ile çevrilerek atlardan uzak tutulmalıdır. Bazen yaralar baş bölgesinde özellikle gözleri etkileyecek derecede tehlikeli olabilirler. Her gün tüm atların gözleri kontrol edilerek şişkinlik, akıntı, göz kapanması gibi belirtilerin varlığına bakılmalıdır. Her yaştaki yarış atında görülen ve en ciddi sayılabilecek bir acil durum da sancılardır. Çok çeşitli nedenleri vardır. Rasyon değişikliği, yetersiz su alınması, sindirimi bozan veya sindirilemeyen yabancı maddelerin yutulması gibi beslenmeye ilişkin nedenlerin yanında, iklim değişiklikleri, antrenman koşulları, ortam değişiklikleri, enfeksiyonlar ve parazitler gibi nedenler sayılabilir. Hafif sancılar, atın yem yememesi ve durgunlaşması gibi belirtilerle ortaya çıkar. Sancının şiddeti arttıkça terleme, karın bölgesinde şişkinlik, idrar veya dışkı yapamama, yatıp yuvarlanma ve ayağa kalkamama gibi farklı belirtiler görülebilir. Sancının şiddeti ne olursa olsun, ilk belirtiler fark edilince hemen veteriner hekime haber verilmelidir. Gebe kısraklar genellikle yardıma gerek kalmadan tek başlarına doğum yapabilirler. Fakat bazen işler beklendiği gibi yolunda gitmeyebilir. Rahmin dönmesi (torsiyon), tayın büyük ve buna karşın doğum kanalının dar olması, erken doğumlar, plasentanın atılamaması, tayın pozisyonundan kaynaklanan zorluklar, doğum sırasında veya sonrasında kanamalar, yırtılmalar ve tay ile birlikte rahmin de dışarı çıkması (prolapsus) örnek olarak verilebilir. Bu durumların her biri çok ciddi olabilir. Çok çabuk ve bilinçli şekilde el atılarak düzeltmek için veteriner hekimin yanı sıra bilgili ve deneyimli hara personeline ihtiyaç vardır. Yeni doğan taylarda sarılık, ateş, oksijen yetmezliği, ishal, ilk dışkıyı atamama (mekonyum tıkanıklığı), göbekten idrar yapma, ayağa kalkamama, bacaklarda çarpıklık, tendoların kasılı olması ve tırnak bozuklukları gibi pek çok sorun yaşamlarının ilk saatlerinde görülebilir. Bunların bir kısmı operasyon gerektirir. İnsan başkalarına yardım etmediği sürece yapayalnızdır. Ancak kendinden bir şeyler verebilen kişi, zengindir. Erich Fromm 75 Türkiye Jokey Kulübü • • AT SAĞLIĞI •
RkJQdWJsaXNoZXIy ODAzNjM=