2018_Ekim

A t yarışlarında kötü niyetli ilaç kullanımı her zaman gündemdedir. Tüm spor karşılaşmalarında olduğu gibi, at yarışlarında da bir doping olayı ortaya çıkarsa, çoğu insanın dikkatini çeker ve kötü propagandaya neden olur. Son yıllarda, yarışlardan önce kullanılan yasaklı maddelerin doping testinde pozitif bulunarak ilan edilen olayların tamamı bilgisizlik ve bilinçsizlik sonucudur. Yarıştan önce kötü niyetli veya yanlış ilaç kullanıldığı zaman, gelişmiş teknolojik analiz cihazları ile pozitif sonuç çıkması kaçınılmazdır. Böylece hem at sahibi ciddi parasal kayıp yaşamakta, hem de atın değeri düşmektedir. Her yarış atı ilgilisi, mesleği ile ilgili kuralları, tüzük maddelerini ve yeni düzenlemeleri bilmek zorundadır. Yurtiçi ve uluslararası tüm yarışlar bir dizi kurallar çerçevesinde gerçekleştirilir. Yarıştan önce ilaç kullanımı, sağıtım esasları, tıbbi uygulamalar, yasaklı ilaç kullanıldı ise, bekleme süresi ayrıntılı bir şekilde bilinmeli ve kurallara eksiksiz uyulmalıdır. Yarıştan önce kullanılması yasak olan ilaçlar veya kimyasal maddeler ile bunların bedenden dışarı atılması için gereken zaman, çeşitli kaynaklarda listeler halinde yayınlanmaktadır. At yarışlarında kan, salya ve idrar örnekleri çoğunlukla yarıştan sonra alınırsa da, bazı ülkelerde yarıştan önce alınıp sonuca göre atın yarışa katılmasına veya diskalifiye edilmesine de karar verilebilmektedir. Alınan örnekleri analiz eden cihazların duyarlılığı ve güvenilirliği gün geçtikçe artmaktadır. Fakat yasaklanan ilaç veya kimyasal madde listesi de her geçen gün genişlemektedir. Bundan elli yıl öncesinde, asepromazin adlı sakinleştirici ilaç, atın idrarında saptanamazken, bugün kullanılmasından beş gün sonrasında bile analizde ortaya çıkarılmaktadır. Pek çok laboratuvarda, atlardan alınan örnekler, milyonda bir, hatta milyarda bir düzeyine indirgenerek incelenmektedir. Böyle ileri derece teknolojik olanakları kullanarak yarış sonrası örnek incelemesi, atlarda kötü niyetle performans arttırıcı maddeleri kullananlar için caydırıcı olmaktadır. Bazı test sonuçlarının pozitif çıkması, atın ilgililerinin dikkatsizliği sonucu kasıtsız biçimde gerçekleşmektedir. Yarış atının yemine karıştırılan vitamin, mineral gibi katkı maddelerine, içme suyuna veya yediği doğal ürünlere (elma, havuç, ot, yonca gibi...) çevreden kullanımı yasaklanmış bir madde yanlışlıkla bulaşabilir. Sağıtım gören atlarda, bazı ilaçlar alışılmadık biçimde normalden uzun süre vücutta kalabilir. Dışarı atılma süresi uzadığı için yarış sonucu alınan örneklerde bu maddelere rastlanılabilir. Doğal ürünlerde, özellikle bitkisel olanlarda, herhangi bir kimyasal madde veya yasaklı madde olmadığı sanılır. Buna inanan çok sayıda atçı olabilir. Fakat pek çok bitkide bu tür maddeler vardır. Kafein, afyon, morfin gibi maddeler bitkilerden elde edilirler. Pek çok ilacın hammaddesi bitkiseldir. Bu nedenle bitkisel ürünlerin tam olarak içeriği bilinmediği sürece, yarıştan önce kullanmak riskli olabilir. FEI (Federation Equestre Internationale = Uluslararası Binicilik Federasyonu) kurallarına göre, yarışlardan önce kullanılması yasak olan maddeler ve bitkiler belirlenmiş ve listesi ilan edilmiştir. Son yıllarda yarış atı beslenmesinde, doğal haliyle bitkiler ve bitkisel ürünlerin kullanımı yaygınlaşmıştır. FEI, özellikle bitkisel ürünler konusunda ilgilileri uyarmaktadır. Bitkisel ürünlerdeki sakinleştirici veya enerji ve cesaret verici, uyarıcı maddeler, analizlerde pozitif sonuç çıkmasına yol açmaktadır. İlaç veya kimyasal maddelerin bir kısmının kullanımı tamamen yasaklanmıştır. Bazılarının ise kontrollü kullanımına izin verilmiştir ki, bu maddeler atlarda çeşitli hastalıklarda veya sakatlanmalarda sağıtım amacı ile kullanılırlar. Listedeki maddelerin belli bir eşik değerinin üzeri pozitif olarak kabul edilmektedir. FEI bu değerleri de açıklamıştır. Yasaklı maddeler listesine kimi zaman eklemeler yapılarak sık sık güncellenmektedir. Bazı bitkisel ürünlerde birden fazla yasaklı madde olabildiği gibi, bazılarında da hangi bitkiden elde edildiği bildirilmemiştir. Biberiye, acı biber gibi bitkilerin yanı sıra, söğüt ağacı yaprağında da pozitif sonuç çıkaracak maddeler vardır. Yarış atları için hazırlanmış katkı maddelerinin etiketlerinde FEI onayı bulunanlar güvenle kullanılabilirler. FEI’nin bu konudaki önerisi “Bir üründen kuşkunuz varsa, onu asla atınıza vermeyin” şeklindedir. Bilinen sağıtım sürecinden veya yem, çevre vb. kaynaklardan ortaya çıkmış bir doping olayında, yasaklı maddenin kendisi veya metaboliti açıklanır. Çeşitli yollardan beden içine giren yasaklı madde bazı kimyasal işlemlerden geçerek ter, gözyaşı, salya, idrar veya dışkı yoluyla dışarı atılır. Bu madde ya kimyasal değişime uğramadan olduğu, gibi veya metabolit denilen kimyasal reaksiyon sonucu oluşmuş farklı şekilde dışarı çıkar. Her ikisinden birinin saptanması, pozitif sonuç için yeterlidir. Uluslararası Binicilik Federasyonu’nun listesinde kimyasal maddeler ve bunları içeren ilaçlar iki ana grup halinde düzenlenmiştir. Birinci grupta tamamen yasaklanmış ilaçlar (maddeler) bulunur. Bu maddeler ile atların sağıtımı yasaklanmıştır. Hiçbir şekilde, hiçbir at için kullanılması kabul edilemez. Eşik değerleri yoktur. Atlardan alınan örneklerde hiçbir düzeyde bulunmamaları gerekir. Doping sayılması için at örneklerinde bu maddelerin varlığı yeterlidir. Bu gruptaki ilaçlara örnek olarak, insan sağlığında kullanılan antidepresanlar, psikotik olaylara karşı kullanılan (antipsikotik) ilaçlar ve sinir sistemini uyaran maddeler verilebilir. Doping testi pozitif çıkan olaylar, tamamen kötü niyetli olarak kullanılmış kabul edilir. Yarış atlarına terapötik (tedavi = sağıtım) amacı ile verilen bazı ilaçlar ikinci gruptadır. Bu grup, çok geniş ve ayrıntılıdır. Bazı sağıtım şekilleri ve sağıtımda kullanılan kimi ilaçların yarıştan önce ata verilmesi yasaklanmıştır. Bunların belirli düzeyde performans arttırıcı özellikte olduğu kabul edilmiştir. Çoğunun doping sayılabilmesi için belli bir eşik değeri vardır. Çünkü performans arttırıcı özellikte olabilmeleri için belirli bir süre ve belli bir dozda kullanılmaları gerektiği bilinmektedir. Örnek olarak antiinflamatuar (yangı giderici), antiromatizmal, ağrı kesici ilaçlar, bronş açanlar (nefes açıcılar), öksürük kesenler, lokal anastezikler verilebilir. Her ülkenin kendine özgü düzenlemeleri olduğu gibi, cezaları da farklılık göstermektedir. Fikir bazen mantığın dilemediğini söyler, fakat kalp, mantığa daima kendi istediğini söyletir… Cenap Şahabettin 57 TJK’NIN SESİ EKİM 2018