2017_Ekim

59 TJK’NIN SESİ EKİM 2017 AT SAĞLIĞI TAYLARIN BACAKLARINDA GÖRÜLEN ŞEKIL BOZUKLUKLARI Taya önden veya arkadan bakıldığı zaman, bir veya daha fazla bacakta görülebilen açısal şekil bozuklukları, aslında bir duruş bozukluğudur. Yürüyüş sırasında veya tay yere bastığı zaman, bacağın normal eksenden saptığı, içe veya dışa dönük olduğu farkedilir. Şekil bozukluğunun kökenine veya bölgesine göre, bacağın çarpıklığı az veya çok olabilir. Tayların bacaklarındaki açısal şekil bozukluklarının çoğu, diz, karakuş veya ön ve arka ayaklarda molet (topuk) ekleminden kaynaklanır. Bir kısım şekil bozukluğu da, doğumu izleyen birkaç hafta içinde ortaya çıkar. Taylarda ve genç atlarda ortopedik sorunların büyük kısmını bacaklardaki açısal şekil bozuklukları oluşturur. Bacağın bir kısmının içe veya dışa dönük olması pek çok nedene bağlansa da, tam olarak açığa kavuşturulamamıştır. Bu konuda doğum öncesi ve doğum sonrası bazı etkenlerden söz edilmektedir. Şekil bozukluğuna neden olan etkenlere şüphe ile yaklaşılmakta ve birden çok etkenin varlığı kabul edilmektedir. Bacaklardaki açısal şekil bozuklukları ya doğumsaldır ya da bazı dış etkenlerden dolayı yaşamın ilk haftaları içinde ortaya çıkar. Doğuştan gelen şekil bozukluklarının nedeni, tayın anne karnındaki duruşuna bağlanmaktadır. Gebelik sırasındaki aşırı ağırlık, karın içi basıncının artmasına neden olur. Bu da tayın rahim içinde normal hareket etmesini engeller. Dolayısıyla anormal duruş, tayın bacaklarının pozisyonunu da etkiler. Rahim içinde bacakların anormal şekil alması, eklemlerin çevresindeki ligamentlerin (bağların) gevşek olmasına ve eklemin çarpılmasına öncülük eder. Ayrıca gebelik sırasında çeşitli kimyasal maddeler, hormonal ve beslenme dengesizlikleri, plasenta yangısı ve iskeletin gelişme bozukluğu gibi bazı etkenler de taylarda bacak çarpıklıklarına hazırlayıcı rol oynarlar. Ön ayaklarda karpal (diz) eklemi ile arka ayaklardaki tarsal (karakuş) eklemi gibi beden ağırlığını taşıyan önemli eklemler, erken doğan, ikiz veya gelişme bozukluğu olan taylarda, taşıyıcılık görevini yapamaz ve içe veya dışa doğru dönerler. Bu tip taylarda, eklemlerdeki kıkırdak tabakaların kemikleşme süreci de gecikir veya aksar. Doğuştan gelen tiroid bezinin yetersiz çalışması da, karpal ve tarsal kemiklerin gelişmesini ve sertleşmesini geciktirir. Gebe kısrağın rasyonunda nitrat bulunması ve yeterince iyot içermemesi, taşıdığı tayda doğuştan tiroid bezi eksikliğine ve gelişme geriliğine yol açabilir. Tiroid bezinin yetersizliği ve tayda iskelet sisteminin gelişmesi arasındaki ilişki, deneysel olarak tiroid bezi yetersizliği oluşturularak araştırılmıştır. Anne karnındaki tayın tiroid bezinin bir kısmı operasyonla alınarak, kemiklerdeki gelişme geriliği deneysel olarak oluşturulmuştur. Kemiklerin düzgün büyüyüp gelişmemesi de bacaklardaki şekil bozukluklarının nedenlerinden birisidir. Zayıf ve kötü bacak konformasyonu, beslenme dengesizlikleri, travma ve enfeksiyon gibi doğum sonrası etkenler de taylarda açısal şekil bozukluklarına neden olabilirler. Zayıf konformasyonlu taylarda beden ağırlığı, eklemler ve kemiklerde büyüme levhaları veya katmanları denilen duyarlı bölgelere eşit olarak dağılmaz. Bu dengesizlik bazı kemik kısımlarında aşırı baskıya yol açar ve şekil bozukluğu oluşur. Yalnış veya fazla beslemeden dolayı kıkırdak dokunun kemikleşmesi ve kemiklerin büyümesi de dengesiz olur. Bu durum da bacaklarda şekil bozuklukları ile sonuçlanır. Büyüme katmanlarının çeşitli darbeler sonucu zedelenmesi ve bazı enfeksiyonlarda bu bölgelerin de etkilenmesi, bacak çarpıklıklarının bir başka nedenidir. Ciddi topallıklarda, tayın ağırlığını sağlam bacağa vermesi, aşırı ağırlık sonucu sağlam bacakta şekil bozukluğu oluşturabilir. Taşınan ağırlığın fazlalığına göre gelişen kemik ve kıkırdak dokusu baskı altındadır. Bu baskının süresi ve gücü önemlidir. Büyüme bölgeleri aralıklı olarak baskıya uğrarsa, stres çizgileri denilen durum görülür. Bununla birlikte uzun sure ve şiddetli baskı altında kemiklerin uzunlamasına büyümesi yavaşlar. Dolayısıyla kemik boyu, olması gerekenden kısa kalır. Bu durumun oluşmasında, kan damarlarına yapılan baskı sonucu bölgeye daha az kan gitmesinin de etkisi vardır. Büyüme bölgelerine aşırı baskı uygulanması, bu ağırlığın eşit şekilde dağılmaması nedeni ile kemiklerde şekil bozukluğu ile sonlanır… İyi bitirmek, iyi başlamaktan daha üstündür… [Ovidius] VET. HEKİM REHA GÜLTEPE Bir tayın sağ karpal ekleminde açısal şekil bozukluğunun şematik görünümü. Asimetrik büyüme katmanları deformasyonun nedeni olarak görülüyor.